1. Nhìn lại bức tranh tăng trưởng kinh tế và lao động, việc làm năm 2025 

Năm 2025 là năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025, kinh tế nước ta đã diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới phục hồi chậm do nhiều yếu tố bất ổn. Tăng trưởng kinh tế toàn cầu có cải thiện nhưng còn thiếu đồng đều; lạm phát dù đã được kiểm soát song vẫn gây áp lực lên chi phí sản xuất; chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế lớn được duy trì trong trạng thái thận trọng. Song song với đó, căng thẳng địa chính trị và thương mại cùng với những gián đoạn cục bộ của chuỗi cung ứng đã liên tục ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư quốc tế[1]. Ở trong nước, nền kinh tế vừa thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng, vừa triển khai sắp xếp lại đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp để góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, song cũng phát sinh những yêu cầu mới trong công tác điều hành, tổ chức thực hiện và phân bổ nguồn lực. Đặc biệt, nền kinh tế đã phải đối mặt với thiên tai, bão lũ gây thiệt hại nặng nề cho sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.

Trước bối cảnh như đã nêu trên, việc duy trì đà phục hồi tăng trưởng kinh tế nói riêng và bảo đảm hoạt động kinh tế - xã hội thông suốt nói chung được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt của Chính phủ và các địa phương. Nhờ đó, kinh tế năm 2025 của nước ta đã có nhiều điểm sáng, đạt được nhiều thành tựu nổi bật và vượt trội so với các năm trước đó. Điểm nhấn cần phải kể đến là tăng trưởng kinh tế cao, quy mô của nền kinh tế được mở rộng và số lao động có việc làm cùng với năng suất lao động cũng đều tăng đáng kể. Cụ thể như sau:

Tăng trưởng kinh tế cao hàng đầu thế giới, quy mô kinh tế đứng thứ 32 toàn cầu

Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng kinh tế 8,02% năm 2025, thuộc nhóm các nước có mức tăng trưởng cao trong khu vực và trên thế giới. Đặc biệt, đây là mức tăng trưởng cao nhất trong khu vực ASEAN.

Nguồn: Cục Thống kê

Quy mô GDP theo giá hiện hành năm 2025 ước đạt 514 tỷ USD, tăng 38 tỷ USD so với năm 2024. Con số này vượt xa mức 459 tỷ USD của Trung tâm dự báo, phân tích kinh tế độc lập CEBR của Anh ước tính cho nền kinh tế nước ta. Với con số đạt được này, quy mô GDP của nước ta đã tăng 5 bậc, vươn lên vị trí thứ 32 thế giới; GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD, gấp 1,4 lần năm 2020, đưa Việt Nam vào nhóm nước có thu nhập trung bình cao.

Số lao động có việc làm và năng suất lao động đều tăng

Tăng trưởng kinh tế ấn tượng năm 2025 đã kéo theo cung - cầu lao động đều tăng so với năm 2024, theo đó, quy mô lực lượng lao động và lao động có việc làm đều đã tăng đáng kể, ước tính lần lượt là 53.525 nghìn người (tăng 583 nghìn người) và 52.400 nghìn người (tăng 500 nghìn người).

Nguồn: Cục Thống kê

Xét theo khu vực kinh tế, lao động có việc làm trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản là 13,5 triệu người, chiếm 25,7% và giảm 194,7 nghìn người so với năm 2024; khu vực công nghiệp và xây dựng là 17,5 triệu người, chiếm 33,5% và tăng 183,3 nghìn người; khu vực dịch vụ là 21,4 triệu người, chiếm 40,8% và tăng 589,6 nghìn người[2]. Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với yêu cầu và mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và góp phần nâng cao năng suất lao động của nền kinh tế.

Theo giá hiện hành, năng suất lao động của toàn nền kinh tế năm 2025 ước đạt 245 triệu đồng/lao động (tương đương 9.809 USD/lao động, tăng 626 USD so với năm 2024); theo giá so sánh, năng suất lao động tăng 6,83% do trình độ của người lao động được cải thiện[3].

Thu nhập bình quân năm 2025 của lao động là 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 8,9%, tương ứng tăng 685 nghìn đồng so với năm trước. Trong đó, thu nhập bình quân của lao động nam là 9,5 triệu đồng/tháng, lao động nữ là 7,2 triệu đồng/tháng; thu nhập bình quân của lao động ở khu vực thành thị là 10,1 triệu đồng/tháng, khu vực nông thôn là 7,3 triệu đồng/tháng.

Nguồn: Cục Thống kê

2. Triển vọng lao động, việc làm năm 2026

Lao động, việc làm và tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ mật thiết với nhau, khi tăng trưởng kinh tế cao - năm sau tăng cao hơn năm trước, cung - cầu lao động và thu nhập của người lao động tất yếu cũng tăng theo. Ngược lại, khi tăng trưởng kinh tế có nguy cơ lao dốc hoặc nền kinh tế có dấu hiệu suy thoái, tất yếu thất nghiệp sẽ gia tăng và sức mua cũng giảm mạnh do người dân thắt chặt chi tiêu. Nói cách khác, thất nghiệp sẽ gia tăng trong thời kỳ suy thoái và giảm xuống trong thời kỳ tăng trưởng. Như vậy, có thể thấy, mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026 của nước ta, nếu phấn đấu đạt được sẽ không chỉ tạo tiền đề cho năm tiếp theo tăng trưởng bứt phá hơn, mà qua đó còn tạo ra triển vọng lao động, việc làm và cơ hội nâng cao thu nhập cho người lao động rộng mở. Đặc biệt là cơ hội việc làm thu nhập cao trong khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ. 

Với những phân tích, lý giải như trên, có thể thấy, bức tranh lao động, việc làm năm 2026 ở nước ta dự báo sẽ ghi nhận nhiều điểm sáng, như: Cung cầu lao động sẽ đều tăng, qua đó cũng sẽ thúc đẩy năng suất lao động và thu nhập của người lao động tăng so với năm 2025. Cụ thể như sau:

Về quy mô lực lượng lao động và lao động có việc làm

Dự báo năm 2026, lực lượng lao động và lao động có việc làm lần lượt là 54.137 nghìn người, tăng 612 nghìn người và 53.125 nghìn người, tăng 725 nghìn người so với năm 2025.

Nguồn: Dự báo của tác giả

Lao động làm việc trong các khu vực kinh tế cũng sẽ có sự chuyển dịch tích cực hơn so với năm 2025, chuyển nhanh theo hướng công nghiệp hóa và phát triển dịch vụ. Đó là lao động trong khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm, trong khi lao động trong khu vực công nghiệp - xây dựng và khu vực dịch vụ tăng (Hình 4).

Về năng suất lao động và thu nhập của người lao động

Năng suất lao động và thu nhập của người lao động năm 2026 sẽ có sự cải thiện đáng kể, dự báo năng suất lao động sẽ đạt 276 triệu đồng/lao động, tăng 103 triệu đồng so với năm 2021 và tăng 31 triệu đồng so với năm 2025; thu nhập bình quân tháng/lao động sẽ đạt 9,5 triệu đồng, tăng 3,8 triệu đồng so với năm 2021 và tăng 1,1 triệu đồng so với năm 2025[4].

Nguồn: Dự báo của tác giả

3. Kết luận 

Mặc dù triển vọng lao động, việc làm năm 2026 được cho là rộng mở, mở ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động nhìn từ mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số như đã nêu. Song, vấn đề cốt lõi để vừa hiện thực hóa được mục tiêu tăng trưởng như đã đề ra, vừa tạo ra được nhiều việc làm nâng cao thu nhập cho người lao động thì vấn đề nâng cao chất lượng và năng suất lao động đang trở thành yêu cầu, nhiệm vụ ngày càng cấp thiết. Bởi thực hiện yêu cầu, nhiệm vụ này không chỉ để kiến tạo năng lực nội sinh mới cho nền kinh tế nước ta, mà qua đó còn hoàn toàn có thể giúp cho nước ta thoát khỏi nguy cơ mắc “bẫy thu nhập trung bình”, tiến bước vững chắc trên hành trình 5 năm 2026 - 2030 hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên.

TS. Nguyễn Văn Thuật

Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Tài chính, Báo cáo Đánh giá tình hình kinh tế - xã hội năm 2025; tổng kết tình hình thực hiện Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 08/01/2025 và Nghị quyết số 154/NQ-CP ngày 31/5/2025 của Chính phủ.

2. Cục Thống kê, Thông cáo báo chí về tình hình dân số, lao động, việc làm quý IV và năm 2025.

3. Cục Thống kê, Niên giám thống kê năm 2024.

4. Nghị quyết số 244/2025/QH15 của Quốc hội về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026.

5. Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026.

6. Nguyễn Bích Lâm, Kinh tế Việt Nam 2025: Củng cố điểm sáng, hóa giải lực cản, tạo nền tảng phát triển trong kỷ nguyên mới.

[1] Nguyễn Bích Lâm, Kinh tế Việt Nam 2025: Củng cố điểm sáng, hóa giải lực cản, tạo nền tảng phát triển trong kỷ nguyên mới.

[2] Cục Thống kê, Thông cáo báo chí tình hình dân số, lao động, việc làm quý IV năm 2025.

[3] Theo số liệu của Cục Thống kê, tỷ lệ lao động qua đào tạo có văn bằng, chứng chỉ năm 2025 ước đạt 29,2%, cao hơn 0,8 điểm phần trăm so với năm 2024.

[4] Như vậy, năng suất lao động và thu nhập bình quân của lao động năm 2026 dự báo sẽ đều tăng cao hơn năm đầu và năm cuối thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2021 - 2025.