Kinh nghiệm các nước trong ứng phó với giá xăng dầu leo thang và khuyến nghị cho Việt Nam
13/05/2026 13:00
Giá dầu thế giới từ đầu năm 2026 biến động mạnh, chịu tác động của đứt gãy nguồn cung và căng thẳng địa chính trị, qua đó làm gia tăng áp lực lạm phát, ảnh hưởng đến tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô toàn cầu. Trước bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp ứng phó linh hoạt, nổi bật là điều chỉnh thuế xăng dầu, chuyển từ trợ cấp đại trà sang trợ cấp có mục tiêu, kết hợp sử dụng dự trữ chiến lược, đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy tiết kiệm năng lượng. Thực tiễn quốc tế cho thấy xu hướng sử dụng công cụ tài khóa theo hướng linh hoạt, có thời hạn và gắn với đối tượng cụ thể nhằm vừa hỗ trợ nền kinh tế, vừa hạn chế áp lực ngân sách. Trên cơ sở tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và phân tích thực trạng chính sách trong nước, bài viết làm rõ các giải pháp mà Việt Nam đã triển khai, đồng thời đề xuất một số định hướng chính sách nhằm nâng cao hiệu quả điều hành giá xăng dầu, bảo đảm an ninh năng lượng và ổn định kinh tế vĩ mô trong thời gian tới.
1. Bối cảnh và thách thức
Bước sang đầu năm 2026, thị trường năng lượng thế giới chịu tác động nghiêm trọng từ xung đột giữa Hoa Kỳ - Israel và Iran, đặc biệt sau khi căng thẳng leo thang từ cuối tháng 02/2026 và làm gián đoạn mạnh dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz, đây là tuyến vận tải chiếm vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu. Theo các đánh giá gần đây, việc gián đoạn này đã khiến gần 1/5 lưu lượng dầu toàn cầu bị ảnh hưởng, buộc một số nhà sản xuất dầu vùng Vịnh phải cắt giảm sản lượng và làm gia tăng rủi ro thiếu hụt nguồn cung. Trong tháng 3 và nửa đầu tháng 4/2026, giá dầu Brent có thời điểm tăng lên gần 120 USD/thùng, trong khi giá dầu giao ngay tại một số thị trường vật chất thậm chí được ghi nhận trong khoảng 120 - 150 USD/thùng. Tuy nhiên, đến nửa giữa tháng 4/2026, giá dầu Brent đã giảm còn khoảng 98,05 USD/thùng nhờ kỳ vọng đàm phán có thể giúp hạ nhiệt xung đột, song thị trường vẫn ở trạng thái biến động rất mạnh và triển vọng giá dầu tiếp tục phụ thuộc lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông.
Trong bối cảnh giá dầu thế giới gia tăng mạnh từ cuối tháng 02/2026 do bất ổn địa chính trị, các quốc gia đã triển khai đa dạng các nhóm chính sách nhằm giảm thiểu tác động đến lạm phát, chi phí sản xuất và đời sống dân cư. Nhìn chung, thay vì đồng loạt giảm thuế như giai đoạn 2022 - 2023, xu hướng năm 2026 cho thấy một số quốc gia (như Ấn Độ, Úc, Brazil…) thực hiện cắt giảm thuế nhiên liệu, trong khi nhiều nước khác chuyển sang sử dụng các công cụ chính sách thay thế. Các biện pháp chính được triển khai bao gồm: (i) Điều chỉnh chính sách thuế đối với xăng dầu; (ii) Trợ cấp có mục tiêu, tập trung vào các nhóm dễ bị tổn thương hoặc ngành kinh tế thiết yếu, qua đó hạn chế gánh nặng ngân sách so với trợ cấp đại trà; (iii) Sử dụng quỹ bình ổn, dự trữ và công cụ tài khóa dự phòng để can thiệp giữ ổn định giá nhiên liệu trong nước; (iv) Điều hành giá linh hoạt theo cơ chế thị trường, kết hợp các biện pháp phi thuế như kiểm soát xuất khẩu, tiết kiệm năng lượng hoặc hỗ trợ tín dụng.
2. Điều chỉnh chính sách thuế đối với xăng dầu
Trong 4 tháng đầu năm 2026, trong bối cảnh giá năng lượng thế giới tiếp tục biến động mạnh và áp lực lạm phát gia tăng, nhiều quốc gia đã chủ động điều chỉnh chính sách thuế đối với xăng dầu như một công cụ điều tiết ngắn hạn nhằm giảm chi phí sản xuất và ổn định đời sống dân cư. Điểm chung nổi bật là xu hướng giảm hoặc tạm hoãn các loại thuế gián thu đánh vào nhiên liệu, đặc biệt là thuế tiêu thụ đặc biệt (excise/fuel tax), thuế giá trị gia tăng (VAT) và các sắc thuế năng lượng, qua đó tác động trực tiếp đến giá bán lẻ trên thị trường (Bảng 1). Cụ thể:
Tiếp cận giảm thuế diện rộng: Nhiều nền kinh tế phát triển như Úc, Đức, Ireland và Canada đã lựa chọn phương án giảm mạnh thuế nhiên liệu trong thời gian ngắn, với mức giảm phổ biến từ 10 - 50% hoặc tương đương 10 - 26 cent/lít, nhằm tạo hiệu ứng giảm giá nhanh và rõ rệt. Trong khi đó, một số quốc gia châu Âu như Phần Lan và Tây Ban Nha áp dụng biện pháp giảm sâu thuế VAT hoặc kết hợp các gói hỗ trợ ngân sách quy mô lớn, qua đó trực tiếp giảm giá nhiên liệu xuống, dù phải đánh đổi bằng chi phí ngân sách đáng kể. Ngày 30/3/2026, Úc đã giảm 50% thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng và dầu diesel trong 3 tháng, qua đó giúp giảm khoảng 26,3 xu Australia/lít giá nhiên liệu bán lẻ; đồng thời tạm dừng thu phí sử dụng đường bộ đối với xe tải hạng nặng trong cùng thời gian. Tổng chi phí ngân sách cho biện pháp này ước khoảng 2,55 tỷ AUD. Ngày 12/3/2026, Brazil bãi bỏ các sắc thuế liên bang đối với dầu diesel, qua đó làm giảm giá diesel trong nước khoảng 0,64 real/lít; áp dụng mức thuế 12% đối với xuất khẩu dầu thô và 50% đối với xuất khẩu dầu diesel, hiệu lực đến hết năm 2026.
Miễn hoặc giảm thuế đối với một số loại nhiên liệu, hoặc lĩnh vực cụ thể: Một số quốc gia như Brazil và Hàn Quốc lại lựa chọn phương án hỗ trợ có mục tiêu, thông qua miễn hoặc giảm thuế đối với một số loại nhiên liệu hoặc lĩnh vực cụ thể (như diesel cho vận tải, nhiên liệu hàng không hoặc nông nghiệp), nhằm tối ưu hóa hiệu quả chính sách và hạn chế thất thu ngân sách. Đáng chú ý, Ấn Độ áp dụng cách tiếp cận cân bằng hơn khi vừa giảm thuế tiêu thụ đối với xăng dầu để hỗ trợ người tiêu dùng, vừa tăng thu từ thuế xuất khẩu và thuế lợi nhuận bất thường (windfall tax) đối với doanh nghiệp năng lượng, qua đó duy trì ổn định nguồn thu ngân sách.
Nhìn chung, kinh nghiệm quốc tế trong giai đoạn này cho thấy xu hướng sử dụng chính sách thuế đối với xăng dầu đang chuyển từ vai trò nguồn thu ổn định sang công cụ điều tiết linh hoạt theo chu kỳ giá năng lượng. Các biện pháp chủ yếu mang tính tạm thời, có thời hạn rõ ràng và ngày càng hướng tới cách tiếp cận có mục tiêu hoặc kết hợp các công cụ tài khóa khác nhằm vừa hỗ trợ nền kinh tế, vừa hạn chế tác động tiêu cực đến cân đối ngân sách nhà nước.
Bảng 1: Một số quốc gia điều chỉnh thuế với xăng dầu
| Quốc gia |
Loại thuế điều chỉnh |
Chi tiết cụ thể | Thời gian áp dụng |
| Việt Nam | Thuế bảo vệ môi trường, Thuế TTĐB, Thuế GTGT, Thuế nhập khẩu | Đưa về 0 đồng/lít cho xăng, diesel, dầu hỏa, mazut, nhiên liệu bay; bỏ thuế nhập khẩu | 16/4 - 30/6/2026 (có thể gia hạn) |
| Ấn Độ | Thuế TTĐB trên xăng và diesel | Ngày 27/3/2026, cắt giảm 10 rupee/lít thuế tiêu thụ đặc biệt đối với cả xăng và dầu diesel. Thuế đối với dầu diesel được cắt từ 10 rupee/lít xuống 0 rupee/lít, tức giảm hoàn toàn 100%; Kết hợp thu thuế lợi nhuận bất thường (windfall tax) để bù thu | Từ cuối tháng 3/2026 |
| Úc | Thuế TTĐB (Fuel excise tax) | Giảm 50% toàn quốc | 3 tháng (từ tháng 3 - 4/2026) |
| Đức | Thuế năng lượng (Energy tax) trên xăng và diesel | Giảm 17 cent/lít | 2 tháng (từ tháng 4/2026) |
| Ba Lan | Thuế GTGT và TTĐB | Giảm GTGT từ 23% xuống 8%; thuế TTĐB xuống mức tối thiểu EU | Từ tháng 3 - 4/2026 |
| Tây Ban Nha |
Thuế GTGT trên nhiên liệu | Giảm VAT mạnh (khoảng 30 cent/lít) trong gói 5 tỷ EUR | Từ tháng 3/2026 |
| Brazil | PIS/Cofins (thuế xã hội) và thuế diesel | Miễn thuế PIS/Cofins cho biodiesel và jet fuel; tạm hoãn thuế diesel | Tháng 4 - 5/2026 |
| Canada | Thuế TTĐB liên bang | Tạm hoãn (10 cent/lít xăng, 4 cent/lít diesel) | Từ tháng 4 - 9/2026 |
| Hàn Quốc |
Thuế nhiên liệu (Fuel tax cuts) | Tăng mức giảm từ 7 - 10% lên 15 - 25% | Từ tháng 3 - 4/2026 |
| Thụy Điển |
Thuế nhiên liệu xa (Vehicle fuel duty) | Giảm tạm thời | Từ tháng 5 - 9/2026 |
| Ireland | Excise duty | Giảm 20 xu/lít đối với dầu diesel và 15 xu/lít đối với xăng |
Đang áp dụng |
Nguồn: Tổng hợp từ Reuters (2026)
3. Trợ cấp có mục tiêu
Nhiều quốc gia chuyển từ trợ cấp đại trà sang trợ cấp có mục tiêu nhằm giảm gánh nặng tài khóa và nâng cao hiệu quả chính sách. Các biện pháp phổ biến bao gồm:
Thứ nhất, giới hạn lượng nhiên liệu được trợ cấp theo đối tượng (Indonesia, Malaysia). Indonesia dự kiến ngân sách trợ cấp năng lượng năm 2026 đạt khoảng 381,3 nghìn tỷ rupiah (22,4 tỷ USD), đồng thời, chính phủ giới hạn lượng nhiên liệu trợ giá mà mỗi phương tiện được mua ở mức 50 lít mỗi ngày đối với cả xăng và dầu, xe vận tải công cộng có thể nhận tối đa 80 lít/ngày và xe tải nặng lên đến 200 lít/ngày. Malaysia chuyển từ trợ cấp đại trà sang trợ cấp có mục tiêu đối với xăng RON95 và dầu diesel. Giá xăng RON95 được giữ ở mức 1,99 RM/lít, đồng thời giảm hạn mức trợ cấp từ 300 xuống 200 lít/tháng (từ 4/2026) nhưng do mức sử dụng bình quân chỉ khoảng 100 lít/tháng, nên phần lớn người hưởng lợi sẽ không bị ảnh hưởng bởi chính sách cắt giảm hạn mức này. Trợ cấp diesel tiếp tục duy trì cho vận tải công cộng và hàng hóa, kết hợp tăng hỗ trợ tiền mặt cho người sử dụng diesel. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính Malaysia, khi giá dầu Brent tăng từ 90 USD/thùng lên khoảng 100 USD/thùng, thì gánh nặng trợ cấp xăng và diesel tăng từ khoảng 3 tỷ RM/tháng lên 4 tỷ RM/tháng; trong khi đó khoản trợ cấp cho xăng, dầu trong tháng 01/2026 chỉ khoảng 0,7 tỷ RM. Như vậy, khi giá dầu tăng, chi trợ cấp có thể tăng mạnh (từ khoảng 3 lên 4 tỷ RM/tháng), làm gia tăng áp lực ngân sách và rủi ro lạm phát, buộc phải siết điều kiện và kiểm soát lạm dụng.
Thứ hai, hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt cho hộ thu nhập thấp hoặc ngành chịu tác động lớn (Hàn Quốc, Ireland, Anh). Cuối tháng 3/2026, Bộ Tài chính Hàn Quốc đã đề xuất một gói ngân sách bổ sung với quy mô 26,2 nghìn tỷ won (tương đương khoảng 17,3 tỷ USD) nhằm hỗ trợ người thu nhập thấp, thanh niên và doanh nghiệp trước tác động của giá dầu tăng cao. Ireland công bố gói hỗ trợ đầu tiên khoảng cuối tháng 3/2026 với quy mô khoảng 250 triệu EUR, sau đó mở rộng thành gói tổng thể khoảng 505 triệu EUR vào giữa tháng 4/2026. Trong đó, thực hiện trợ cấp nhiên liệu (Chương trình Fuel Allowance) ở mức 152 EUR/hộ/tháng (tăng gấp đôi so với mức cũ là 76 EUR/hộ) cho khoảng 470.000 hộ với mức trợ cấp và hỗ trợ trực tiếp cho các ngành chịu tác động lớn như vận tải (khoảng 40 triệu euro/tháng), nông nghiệp, thủy sản (khoảng 20 triệu euro/tháng, áp dụng từ tháng 3 đến hết tháng 7/2026). Anh đã triển khai gói trợ cấp tiền mặt trực tiếp cho hộ sử dụng dầu sưởi (heating oil), với tổng ngân sách khoảng 53 triệu Bảng, tập trung vào các hộ gia đình thu nhập thấp ở khu vực nông thôn, đặc biệt là ở Bắc Ireland là nơi có tỷ lệ hộ gia đình phụ thuộc vào dầu sưởi cao hơn nhiều, áp dụng bắt đầu từ 1/4/2026.
Thứ ba, trợ giá có chọn lọc đối với một số loại nhiên liệu thiết yếu như diesel và LPG (Brazil, Bồ Đào Nha). Brazil tập trung vào trợ cấp có mục tiêu cho dầu diesel và LPG, cụ thể trợ cấp diesel cơ bản là 0,32 real/lít áp dụng từ 12/3 đến 31/12/2026 và gói trợ cấp bổ sung được công bố vào đầu tháng 4/2026 sẽ bao gồm khoản trợ cấp 1,20 real/lít cho dầu diesel nhập khẩu, do chính phủ liên bang và các bang cùng chia sẻ và khoản trợ cấp 0,8 real/lít cho dầu diesel sản xuất trong nước, nâng tổng mức hỗ trợ lên 1,52 real/lít (dầu diesel nhập khẩu) và 1,12 real/lít (dầu diesel sản xuất trong nước) dành cho nhóm doanh nghiệp, nhà sản xuất, nhập khẩu và phân phối diesel, được xem là chính sách trợ cấp gián tiếp nhằm giảm giá bán lẻ. Gói trợ cấp bổ sung dự kiến trị giá 10 tỷ real (khoảng 2 tỷ USD). Đối với LPG, mức trợ cấp 850 real/tấn cho hộ gia đình thu nhập thấp. Bồ Đào Nha thực hiện trợ cấp 0,10 euro/lít diesel cho các lĩnh vực thiết yếu như vận tải hàng hóa, xe buýt, nông nghiệp, ngư nghiệp, lâm nghiệp và taxi. Ngoài ra, một số nhóm đặc thù được hỗ trợ trực tiếp: Lực lượng cứu hỏa nhận 360 euro/xe hạng nặng và 120 euro/xe thường; taxi nhận khoảng 120 euro/xe. Đối với vận tải, mức hỗ trợ bị giới hạn tối đa 15.000 lít/xe trong 3 tháng. Chính sách có hiệu lực từ 01/4 đến 30/6/2026 và ước tính tổng chi phí khoảng 450 triệu euro từ nguồn NSNN, tương đương khoảng 0,15 - 0,2% GDP.
Thứ tư, cơ chế kích hoạt trợ cấp theo ngưỡng giá. Bulgaria đã triển khai chính sách trợ cấp nhiên liệu có mục tiêu từ cuối tháng 3/2026, là cơ chế kích hoạt theo ngưỡng giá, khi giá xăng dầu đạt ngưỡng 1,6 EUR/lít trong 3 ngày liên tiếp, nhằm giảm tác động lạm phát và bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương. Theo đó, người dân thu nhập thấp (không quá 652,41 EUR/tháng) có sử dụng phương tiện cá nhân được nhận trợ cấp tiền mặt trực tiếp là 20 EUR/tháng trong các tháng giá nhiên liệu duy trì ở mức cao, dự kiến có khoảng 1,38 triệu người đủ điều kiện nhận trợ cấp. Tổng chi phí riêng chương trình trợ cấp nhiên liệu cá nhân ước tính 20 - 30 triệu EUR, từ nguồn ngân sách nhà nước, kết hợp một số cơ chế điều tiết nội bộ (ví dụ chuyển nguồn trong hệ thống năng lượng).
4. Một số biện pháp ứng phó khác
Sử dụng quỹ bình ổn, dự trữ
Chính phủ Nhật Bản đã sử dụng 800 tỷ yên (tương đương khoảng 5,02 tỷ USD) từ quỹ dự phòng để tài trợ cho các khoản trợ cấp xăng dầu, nhằm duy trì giá xăng bán lẻ bình quân ở mức khoảng 170 yên/lít. Theo ước tính, chi phí thực hiện biện pháp này có thể lên tới khoảng 300 tỷ yên mỗi tháng. Biện pháp trên cho thấy Nhật Bản ưu tiên sử dụng công cụ trợ cấp từ nguồn dự phòng ngân sách để giảm tác động của giá năng lượng tăng cao đối với người tiêu dùng, thay vì điều chỉnh trực tiếp các sắc thuế đối với nhiên liệu.
Thái Lan đã sử dụng Quỹ dầu nhiên liệu quốc gia (Oil Fuel Fund) để trợ giá và giữ giá bán lẻ dầu diesel ở mức trần khoảng 30 baht/lít nhằm giảm áp lực chi phí đối với người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, do giá dầu thế giới tăng nhanh, quỹ này hiện đang phải chi khoảng hơn 1 tỷ baht mỗi ngày (khoảng 32 triệu USD/ngày) để bù đắp chênh lệch giá và duy trì mức trần giá diesel trong nước. Theo Bộ Năng lượng Thái Lan, nếu tình hình giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao, khoản thâm hụt của quỹ có thể lên tới khoảng 10 tỷ baht vào giữa tháng 3/2026. Thái Lan là quốc gia phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu, trong đó khoảng một nửa lượng dầu thô nhập khẩu đến từ Trung Đông, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung do xung đột địa chính trị. Để ứng phó, Chính phủ đang triển khai đồng thời nhiều biện pháp như kiểm soát nhu cầu nhiên liệu, tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu sinh học.
Điều hành giá linh hoạt, theo thị trường
Hàn Quốc chưa công bố sắc thuế mới trong đợt này, nhưng đã áp dụng cơ chế áp trần giá cung ứng nhiên liệu trong nước từ ngày 12/3/2026 (lần đầu sau 30 năm tự do hóa xăng dầu) và sẽ điều chỉnh 2 tuần 1 lần để giảm gánh nặng cho người tiêu dùng. Tổng thống Hàn Quốc cũng chỉ đạo mở rộng Quỹ ổn định thị trường 100 nghìn tỷ won (khoảng 67 tỷ USD). Ngoài ra, một số biện pháp khác được áp dụng như dừng ký mới và hủy hợp đồng xuất nhiên liệu (Trung Quốc áp dụng từ ngày 5/3, ngoại trừ nhiên liệu hàng không và nguồn cung cho Hồng Kông, Macau và một số nhà máy lọc dầu Ấn Độ); giới hạn bán xăng mỗi ngày (Bangladesh)… Ngoài các biện pháp thuế, phí, Úc còn sử dụng thêm các công cụ phi thuế như giải phóng một phần dự trữ nhiên liệu, nới lỏng tiêu chuẩn nhiên liệu và hỗ trợ tín dụng không lãi suất cho doanh nghiệp thiết yếu.
5. Khuyến nghị chính sách cho Việt Nam
Thực trạng chính sách ứng phó của Việt Nam
Việt Nam đã triển khai hệ thống chính sách tương đối toàn diện nhằm ứng phó với biến động giá xăng dầu, kết hợp công cụ tài khóa, Quỹ bình ổn giá (BOG) và các biện pháp thị trường. Định hướng bảo đảm an ninh năng lượng được xác lập tại Nghị quyết số 70-NQ/TW (03/9/2025), nhấn mạnh vai trò “đi trước một bước” của ngành năng lượng. Trước áp lực gia tăng trong Quý I/2026, các chỉ đạo tiếp theo như Kết luận số 14-KL/TW (20/3/2026), Công điện số 22/CĐ-TTg (11/3/2026) và các Nghị quyết của Chính phủ đã tập trung bảo đảm nguồn cung, ổn định thị trường và nâng cao tính linh hoạt trong điều hành giá.
Trên cơ sở đó, Việt Nam triển khai một số nhóm giải pháp chính. Quỹ BOG được sử dụng với cường độ cao nhằm giảm tác động từ giá thế giới, với 9 lần can thiệp trong một tháng, tổng chi khoảng 5.300 tỷ đồng; đồng thời ngân sách tạm ứng thêm 8.000 tỷ đồng để tăng nguồn lực cho quỹ. Thực hiện đồng bộ các biện pháp giảm thuế và phí, bao gồm giảm thuế nhập khẩu về 0% và đưa thuế bảo vệ môi trường, thuế tiêu thụ đặc biệt về 0%; xăng dầu không phải kê khai thuế GTGT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào, áp dụng từ 16/4 đến 30/6/2026. Về nguồn cung, sản xuất trong nước đáp ứng khoảng 70% nhu cầu, đồng thời nhập khẩu được đa dạng hóa từ Trung Đông và các đối tác như Nhật Bản, Hàn Quốc; riêng tháng 3/2026, lượng nhập khẩu đạt khoảng 3,2 triệu m³, đủ bảo đảm nhu cầu đến hết tháng 4/2026. Công tác kiểm tra, giám sát thị trường được tăng cường nhằm ngăn chặn găm hàng, đầu cơ và gián đoạn nguồn cung. Bên cạnh đó, Chính phủ thúc đẩy tiết kiệm năng lượng và chuyển dịch sang năng lượng sạch theo Chỉ thị số 09/CT-TTg (19/3/2026), khuyến khích sử dụng xăng sinh học và phương tiện điện.
Một số khó khăn, thách thức
Bên cạnh kết quả đạt được, Việt Nam vẫn đối mặt với một số thách thức.
Trước hết, áp lực lên ngân sách và Quỹ BOG gia tăng khi việc sử dụng quỹ với cường độ cao có thể ảnh hưởng đến tính bền vững trong dài hạn. Bên cạnh đó, việc giảm đồng thời nhiều sắc thuế trong thời gian ngắn làm thu hẹp dư địa chính sách tài khóa. Ngoài ra, năng lực dự trữ năng lượng còn hạn chế, với mức dự trữ chỉ khoảng 7 - 10 ngày tiêu thụ và chưa có hệ thống dự trữ quốc gia độc lập, trong khi vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhập khẩu.
Đề xuất giải pháp
Từ thực trạng trên và bài học kinh nghiệm từ các nước có thể đề xuất một số giải pháp cho Việt Nam nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, nguồn cung xăng dầu, ổn định giá cả, giảm thiểu tác động đến người dân và các ngành sản xuất, kinh doanh, đồng thời gắn với mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026 - 2030.
Một là, về thuế, phí, giải pháp phù hợp nhất là tiếp tục duy trì cơ chế giảm thuế có thời hạn, linh hoạt theo diễn biến giá dầu thế giới. Công cụ thuế được áp dụng như van giảm sốc tạm thời, không phải thay đổi cấu trúc thuế trong dài hạn. Việt Nam có thể nghiên cứu cơ chế điều chỉnh linh hoạt theo các ngưỡng giá tham chiếu và mức độ tác động đến lạm phát, sản xuất, đời sống dân cư, qua đó chủ động hơn trong ứng phó nhưng vẫn bảo đảm dư địa ngân sách.
Hai là, về hỗ trợ, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế hỗ trợ có mục tiêu, có thời hạn và tập trung vào những nhóm chịu tác động lan tỏa lớn như vận tải công cộng, ngư dân khai thác xa bờ, logistics thiết yếu, và hộ nghèo/cận nghèo ở khu vực phụ thuộc mạnh vào chi phí đi lại. Hình thức hỗ trợ có thể là bù giá đầu vào theo định mức hoặc chuyển tiền trực tiếp theo đối tượng, gắn với cơ sở dữ liệu dân cư, đăng ký phương tiện, giấy phép kinh doanh và dữ liệu an sinh, để bảo đảm trợ cấp đúng đối tượng. Tuy nhiên, trước đó cần có đánh giá tác động toàn diện đối với người dân, doanh nghiệp và các ngành bị ảnh hưởng.
Ba là, về Quỹ BOG, vận hành đúng vai trò là công cụ can thiệp ngắn hạn, nhằm hạn chế các đợt tăng giá bất thường trên cơ sở xây dựng công thức chi quỹ, và phương án thu về khi thị trường ổn định; và vận hành đúng nguyên tắc sử dụng quỹ là công khai, minh bạch thông qua công khai số dư, số chi theo từng kỳ điều hành.
Bốn là, về nguồn cung và dự trữ, từng bước nâng cao năng lực dự trữ quốc gia và dự trữ thương mại, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, nâng nghĩa vụ tồn kho tối thiểu đối với doanh nghiệp đầu mối, và xây dựng quy chế xả kho khẩn cấp rõ ràng.
Năm là, về điều hành giá, cần có giải pháp đồng bộ từ điều hành giá (thuế, Quỹ Bình ổn giá…), minh bạch hóa các thành phần cấu thành giá xăng dầu cơ sở để bảo đảm chuỗi cung ứng, giám sát thị trường bán lẻ, xử lý tình trạng đầu cơ găm hàng.
Sáu là, về trung và dài hạn, cần đẩy mạnh lộ trình xanh hóa năng lượng, thúc đẩy mạnh xăng sinh học E10, phát triển nhiên liệu sinh học, tăng nguồn cung trong nước và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Khuyến khích, hỗ trợ xe buýt điện, logistics xanh, hạ tầng sạc, E10/E5… phù hợp với định hướng tăng trưởng xanh nhưng vẫn phục vụ mục tiêu ổn định giá và an ninh năng lượng.
Như vậy, để ứng phó hiệu quả với biến động giá dầu trong bối cảnh đứt gãy nguồn cung, cần phối hợp đồng bộ các công cụ tài khóa, tiền tệ, điều hành giá và chiến lược năng lượng dài hạn nhằm vừa ổn định kinh tế vĩ mô, vừa nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Ban Chính sách tài chính công
Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính
Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê
Tài liệu tham khảo
1. International Energy Agency. (2026). Energy crisis policy response tracker.
2. Reuters. (2026, April 16). Iran war has shattered oil’s price compass.
3. Reuters. (2026, April 17). Oil falls as prospects of talks to end Iran war revive supply.
4. Reuters. (2026, March 30). Australia to halve tax on petrol to bring down costs in wake of Iran war.
5. Reuters. (2026, March 12). Brazil scraps taxes on diesel, imposes levy on oil exports after price spike.
6. Reuters. (2026, March 27). India cuts special additional excise duties on petrol, diesel.
7. Business Indonesia. (2026). Indonesia set to limit fuel purchases among other energy measures as oil price risks increase.
8. Ministry of Finance Malaysia. (2026). Subsidies under RON95, BUDI diesel hit RM4 bln monthly - MOF.
9. Ministry of Finance Malaysia. (2026). Government maintains BUDI diesel aid at RM300 for April.
10. Reuters. (2026, April 2). Asian governments spend billions of dollars to offset oil price shock.
11. Reuters. (2026, March 23). Ireland temporarily cuts fuel duty in €235 million energy package.
12. Government of Ireland. (2026). Government announces new package of fuel supports.
13. Reuters. (2026, March 16). UK pledges £53 million to help vulnerable households absorb heating oil price rises.
14. Mayer Brown. (2026, March). Brazil announces package of measures to curb fuel price increases.
15. The Star. (2026, April 8). Brazil rolls out fresh fuel subsidies.
16. Plataforma Media. (2026, April 8). Brazil announces subsidies for diesel, bottled gas and aviation fuel.
17. Reuters. (2026, March 27). Portugal proposes diesel subsidy to mitigate Iran war energy cost.
18. Pollar News. (2026). Portugal launches €150M fuel aid.
19. Sofia Globe. (2026, March 25). Bulgaria activates system of fuel price compensation for low-income individuals.
20. Sofia Globe. (2026, March 27). Bulgaria announces €100M support package amid energy price shocks.
21. Bloomberg. (2026, March 11). Thailand’s oil fund burns $32 million a day to cap diesel prices.
22. Reuters. (2026, March 12). South Korea to impose fuel price cap starting Friday, media reports say.
23. VnExpress. (2026). Xây kho dự trữ xăng dầu quốc gia như mua bảo hiểm cho nền kinh tế.