Tình hình sản xuất kinh doanh ngành công nghiệp chế biến, chế tạo quý II/2026 

Kết quả Điều tra xu hướng SXKD quý II/2026 cho thấy bức tranh sản xuất của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là điểm sáng trong khu vực công nghiệp xây dựng. Có 79,7% doanh nghiệp đánh giá hoạt động SXKD tốt hơn hoặc giữ ổn định so với quý I/2026, trong đó 36,3% cho biết tình hình được cải thiện và 43,4% nhận định ổn định; chỉ còn 20,3% doanh nghiệp đánh giá khó khăn hơn. Đây là mức cải thiện đáng kể so với quý I khi tỷ lệ doanh nghiệp đánh giá tích cực đạt 69,9%. 

Diễn biến trên được phản ánh rõ qua chỉ số cân bằng chung, đạt 16,0%, cao hơn đáng kể so với quý trước. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp nhà nước ghi nhận mức cải thiện mạnh nhất với chỉ số cân bằng đạt 20,7%, tiếp đến là doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đạt 18,8%, trong khi khu vực doanh nghiệp ngoài nhà nước đạt 14,0%. Điều này cho thấy quá trình phục hồi diễn ra tương đối đồng đều ở cả ba khu vực doanh nghiệp. 

Một trong những tín hiệu tích cực nhất là đơn đặt hàng mới tiếp tục gia tăng. Có 79,6% doanh nghiệp cho biết số lượng đơn hàng mới tăng hoặc giữ nguyên so với quý trước; chỉ 20,4% nhận định giảm. Chỉ số cân bằng đơn hàng mới đạt 13,5%, phản ánh nhu cầu thị trường đang từng bước phục hồi. Đối với đơn hàng xuất khẩu, 80,4% doanh nghiệp đánh giá tăng hoặc ổn định, cho thấy nhu cầu từ các thị trường quốc tế vẫn duy trì khá tích cực, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dần ổn định hơn. 

Sự cải thiện của đơn hàng đã kéo theo khối lượng sản xuất tăng lên. Có 37,8% doanh nghiệp cho biết sản lượng tăng, 42,1% giữ ổn định và chỉ 20,1% giảm, đưa chỉ số cân bằng sản lượng lên 17,7%. Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp nhà nước đạt mức tăng mạnh nhất với chỉ số cân bằng 27,1%, trong khi khu vực FDI đạt 19,2%. 

Sản lượng tăng cũng giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả hơn năng lực sản xuất hiện có. Công suất sử dụng máy móc, thiết bị bình quân đạt 75,5%, tăng so với mức 74,8% của quý I/2026. Trong đó, khoảng 75% doanh nghiệp sử dụng công suất từ 70% trở lên, phản ánh năng lực sản xuất đang được huy động ở mức khá cao và niềm tin vào triển vọng thị trường tiếp tục được cải thiện. 

Ở chiều ngược lại, lao động vẫn chưa phục hồi tương ứng với tốc độ tăng sản lượng. Chỉ 15,0% doanh nghiệp cho biết số lao động tăng, trong khi 16,4% giảm, khiến chỉ số cân bằng lao động vẫn ở mức -1,4%. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn ưu tiên nâng cao năng suất thông qua cải thiện công nghệ, tối ưu quy trình và khai thác công suất máy móc thay vì mở rộng tuyển dụng. 

Một điểm đáng chú ý khác là chi phí sản xuất tiếp tục là áp lực lớn đối với doanh nghiệp. Có tới 94,6% doanh nghiệp cho biết chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm tăng hoặc giữ nguyên, trong đó 38,3% đánh giá chi phí tăng. Mặc dù vậy, phần lớn doanh nghiệp vẫn giữ được mặt bằng giá bán tương đối ổn định; 94,3% doanh nghiệp nhận định giá bán tăng hoặc không đổi, phản ánh khả năng hấp thụ chi phí của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế do sức ép cạnh tranh trên thị trường. 

Về tồn kho, kết quả điều tra cho thấy lượng hàng thành phẩm tiếp tục được kiểm soát tốt. Chỉ số cân bằng tồn kho thành phẩm đạt -7,1%, nghĩa là số doanh nghiệp giảm tồn kho nhiều hơn số doanh nghiệp tăng tồn kho. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy hàng hóa được tiêu thụ thuận lợi hơn và dòng vốn lưu động của doanh nghiệp được cải thiện. 

Xét theo ngành, sản xuất sản phẩm điện tử, máy vi tính và sản phẩm quang học tiếp tục là điểm sáng khi gần 49% doanh nghiệp ghi nhận sản lượng tăng và hơn 41% có đơn hàng mới tăng. Ngành dệt cũng ghi nhận sự phục hồi tích cực với hơn 42% doanh nghiệp cho biết sản lượng tăng. Ngược lại, nhóm chế biến gỗ và sản xuất giường, tủ, bàn, ghế vẫn gặp nhiều khó khăn khi tỷ lệ doanh nghiệp có đơn hàng mới giảm dao động từ 26 - 27%, phản ánh nhu cầu tiêu dùng tại một số thị trường xuất khẩu chủ lực vẫn chưa phục hồi hoàn toàn. 

Bên cạnh những kết quả tích cực, doanh nghiệp vẫn đối mặt với nhiều trở ngại. Theo điều tra, 50,6% doanh nghiệp cho rằng áp lực cạnh tranh trên thị trường trong nước là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến hoạt động SXKD; 47,4% cho biết nhu cầu thị trường trong nước còn thấp và 28,4% gặp khó khăn do lãi suất vay vốn vẫn ở mức cao. Những yếu tố này tiếp tục là rào cản đối với quá trình mở rộng sản xuất của doanh nghiệp trong thời gian tới. 

Triển vọng sản xuất kinh doanh quý III/2026 

Kết quả điều tra cho thấy quý III/2026 tiếp tục có xu hướng lạc quan. Bởi, có 83,4% doanh nghiệp dự báo hoạt động SXKD sẽ tốt hơn hoặc giữ ổn định so với quý II/2026, trong đó 39,4% kỳ vọng tình hình tiếp tục cải thiện và chỉ 16,6% dự báo khó khăn hơn. Chỉ số cân bằng chung dự kiến tăng lên 22,8%, cao hơn 6,8 điểm phần trăm so với quý II/2026, phản ánh niềm tin kinh doanh tiếp tục được củng cố. 

Triển vọng tích cực trước hết đến từ kỳ vọng mở rộng đơn hàng. Có 84,6% doanh nghiệp dự báo đơn đặt hàng mới tăng hoặc giữ ổn định, trong khi 84,7% dự báo đơn hàng xuất khẩu tăng hoặc ổn định. Điều này cho thấy doanh nghiệp kỳ vọng nhu cầu trong nước tiếp tục phục hồi đồng thời thị trường xuất khẩu vẫn duy trì động lực tăng trưởng, nhất là đối với các ngành điện tử, dệt may, thực phẩm và thiết bị điện. 

Khối lượng sản xuất cũng được dự báo tăng mạnh hơn. Có 84,8% doanh nghiệp dự báo sản lượng tăng hoặc giữ ổn định; chỉ số cân bằng sản lượng đạt 23,7%, cao hơn đáng kể so với mức 17,7% của quý II/2026. Đặc biệt, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục dẫn đầu với chỉ số cân bằng đạt 26,2%, phản ánh khu vực này vẫn giữ vai trò động lực tăng trưởng của ngành chế biến, chế tạo. 

Triển vọng lao động cũng tích cực hơn khi chỉ số cân bằng sử dụng lao động chuyển từ -1,4% trong quý II/2026 lên 7,1% trong quý III/2026. Có 89,5% doanh nghiệp dự kiến số lao động tăng hoặc giữ nguyên, cho thấy cùng với sự gia tăng đơn hàng và sản lượng, nhu cầu tuyển dụng có khả năng phục hồi trở lại. 

Đáng chú ý, các doanh nghiệp kỳ vọng lượng tồn kho tiếp tục giảm trong quý III/2026. Chỉ số cân bằng tồn kho thành phẩm được dự báo ở mức -9,6%, phản ánh hàng hóa tiếp tục được tiêu thụ tốt hơn tốc độ tích lũy sản xuất. Đây là tín hiệu tích cực đối với dòng tiền và hiệu quả sử dụng vốn lưu động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, triển vọng phục hồi vẫn chưa hoàn toàn vững chắc. Chi phí sản xuất được dự báo tiếp tục ở mức cao khi 93,2% doanh nghiệp cho rằng chi phí sẽ tăng hoặc giữ nguyên. Cùng với đó, các doanh nghiệp tiếp tục kiến nghị Nhà nước có các biện pháp bình ổn giá nguyên vật liệu, giảm lãi suất cho vay, bảo đảm nguồn cung đầu vào và đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm tạo điều kiện mở rộng sản xuất. 

Nhìn chung, kết quả điều tra cho thấy ngành công nghiệp chế biến, chế tạo đang bước vào quý III/2026 với nền tảng tích cực hơn so với đầu năm. Đơn hàng, sản lượng và kỳ vọng kinh doanh đều cải thiện, phản ánh niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với triển vọng phục hồi của nền kinh tế. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh, cần tiếp tục triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về chi phí vốn, ổn định nguồn nguyên liệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và cải thiện môi trường đầu tư, qua đó tạo động lực để ngành chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong tăng trưởng công nghiệp và kinh tế Việt Nam trong những tháng cuối năm 2026.

Anh Tuấn 

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê