Thực trạng phát triển tài sản số ở Việt Nam

Những thành tựu trong phát triển tài sản số ở Việt Nam

Thị trường tài sản số tại Việt Nam hiện nay đang bước vào giai đoạn bản lề. Theo thống kê của Triple-A, gần 20% dân số Việt Nam sở hữu tiền mã hóa, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có tỷ lệ sở hữu tài sản mã hóa cao nhất thế giới. Theo báo cáo của Chainalysis, tổng giá trị giao dịch tài sản số tại Việt Nam trong giai đoạn 7/2024 - 6/2025 đạt hơn 200 tỷ USD, đứng thứ 3 trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương, chỉ đứng sau Ấn Độ và Hàn Quốc.

Về mặt pháp lý, ngày 09/9/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, qua đó thừa nhận sự tồn tại của tài sản số, cho phép thí điểm sàn giao dịch hợp pháp trong 5 năm. Đây là bước ngoặt quan trọng, mở đường cho việc quản lý minh bạch và thu hút dòng vốn quay trở lại thị trường nội địa. Các sàn giao dịch hợp pháp trong nước đang trong quá trình chuẩn bị ra mắt với yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng và ít nhất 35% vốn góp từ ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư hoặc doanh nghiệp công nghệ. Bên cạnh đó, Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ 01/01/2026 đã tạo nền tảng pháp lý rõ ràng hơn cho việc phát triển blockchain, token hóa tài sản thực và dịch vụ lưu ký số.

Thực tế cho thấy Việt Nam luôn nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ chấp nhận tài sản số cao. Xu hướng phát triển sắp tới cho thấy thị trường không chỉ xoay quanh tiền mã hóa mà đang mở rộng sang token hóa tài sản thực RWA (Real World Assets) như bất động sản, chứng khoán, trái phiếu hay nông sản. Đây là hướng đi bền vững, giúp chia nhỏ quyền sở hữu, tăng thanh khoản và mở rộng khả năng huy động vốn, là cầu nối quan trọng để đưa dòng vốn truyền thống vào không gian số. Niềm tin của nhà đầu tư được củng cố khi các sàn giao dịch nội địa có sự tham gia của các ngân hàng và công ty chứng khoán lớn, kết hợp hệ thống KYC chuẩn hóa và quản trị rủi ro chặt chẽ.

Những khó khăn, thách thức trong phát triển tài sản số

Thị trường tài sản số hiện nay đang đối diện với một số tồn tại, thách thức. Thứ nhất, khoảng trống pháp lý về tài sản số vẫn còn hiện hữu. Các cơ quan quản lý nhà nước đã có nghiên cứu nhưng chưa có định nghĩa rõ ràng tài sản số là gì, thuộc loại tài sản, hàng hóa hay dịch vụ. Thứ hai, rủi ro bất đối xứng thông tin cũng hiện hữu khi phần lớn nhà đầu tư cá nhân thiếu kiến thức thẩm định, dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông, trong khi các tổ chức chuyên nghiệp cần hành lang pháp lý để giải ngân hợp pháp. Thứ ba, rủi ro an ninh mạng, biến động giá tài sản số và sự cạnh tranh từ các trung tâm tài sản số trong khu vực sẽ là những yếu tố Việt Nam phải đối mặt, cần duy trì sự linh hoạt trong chính sách, liên tục cập nhật công nghệ quản lý và tăng cường hợp tác quốc tế.

Nhìn rộng ra, kinh nghiệm quốc tế còn cho thấy việc xây dựng hành lang pháp lý và hạ tầng công nghệ cho tài sản số là xu hướng tất yếu. Liên minh Châu Âu với Đạo luật MiCA đã tạo ra khung pháp lý minh bạch, giúp thị trường phát triển bền vững. Singapore và Dubai cũng đã trở thành trung tâm tài sản số nhờ chính sách cởi mở và hạ tầng công nghệ hiện đại. Việt Nam hoàn toàn có thể học hỏi và điều chỉnh phù hợp với bối cảnh trong nước.

Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, thị trường tài sản số tại Việt Nam được dự báo sẽ bước vào chu kỳ phát triển bền vững với sự kết hợp giữa hành lang pháp lý ngày càng hoàn thiện, hạ tầng công nghệ hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây sẽ là thời kỳ mà tài sản số không chỉ dừng lại ở giao dịch đầu cơ, mà trở thành một phần quan trọng của hệ thống tài chính - kinh tế quốc gia. Về công nghệ, giai đoạn 2026 - 2030 sẽ chứng kiến sự bùng nổ của các ứng dụng RegTech và công cụ giám sát on-chain. Các cơ quan quản lý sẽ sử dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn để giám sát giao dịch blockchain, phát hiện sớm hành vi rửa tiền, thao túng thị trường. Song song với đó, các sàn giao dịch hợp pháp trong nước sẽ áp dụng chuẩn bảo mật quốc tế, công khai tài sản dự trữ và tuân thủ nghiêm ngặt KYC/AML. Đây là nền tảng để xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư, đặc biệt là các tổ chức tài chính quốc tế.

Giải pháp phát triển tài sản số

Để thúc đẩy phát triển tài sản số ở nước ta, có thể tham khảo và áp dụng một số giải pháp như sau:

Một là, cần khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý đối với tài sản số. Pháp lý chính là điều kiện cần để đưa tài sản số từ “vùng xám” ra “vành đai an toàn”. Các cơ quan liên quan có thể tham khảo kinh nghiệm từ Đạo luật MiCA của Liên minh Châu Âu hay Đạo luật Clarity của Mỹ. Một bước đi quan trọng là định danh pháp lý rõ ràng cho tài sản số, sửa đổi các luật liên quan để công nhận đây là một loại quyền tài sản. Đồng thời, cần quy định tiền kỹ thuật số và stablecoin là công cụ thanh toán; utility token là quyền truy cập dịch vụ; security token và RWA đại diện cho cổ phần hoặc tài sản thực.

Hai là, triển khai áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Tài sản số hiện nay thay đổi nhanh hơn tốc độ làm luật nên giải pháp ban hành cơ chế sandbox cho lĩnh vực Fintech và Blockchain sẽ là môi trường để doanh nghiệp hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ, giúp cơ quan quản lý vừa đo lường rủi ro vừa thu thập dữ liệu thực tế.

Ba là, nghiên cứu, xây dựng một chính sách thuế phù hợp đối với tài sản số, khung thuế đánh trên hoạt động giao dịch, chuyển nhượng tài sản số. Thuế không chỉ tăng ngân sách mà còn gián tiếp thừa nhận tính hợp pháp của hoạt động này, bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư khi xảy ra tranh chấp.

Bốn là, đẩy mạnh công cụ thực thi kiểm soát. Cơ quan quản lý không thể dùng phương pháp truyền thống để giám sát một thị trường phi tập trung. Do đó, cần ứng dụng công nghệ quản lý (RegTech) kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) để phân tích dữ liệu truy vết (on-chain). Các công cụ này sẽ giúp phát hiện sớm hành vi rửa tiền, thao túng thị trường hay tài trợ khủng bố. Bên cạnh đó, quy trình cấp phép và giám sát các sàn giao dịch tài sản số (VASP) cũng cần được chuẩn hóa. Các sàn cần có giấy phép hoạt động tại Việt Nam, công khai tài sản dự trữ (proof of reserves), đạt chuẩn bảo mật ISO, và tuân thủ nghiêm ngặt KYC/AML.

Năm là, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực và giáo dục cộng đồng. Tài sản số chỉ có thể phát triển bền vững khi người tham gia có tri thức và trách nhiệm. Cộng đồng cần chuyển dịch tư duy từ “đầu cơ” sang “thẩm định”, được đào tạo về kiểm tra hợp đồng thông minh, đánh giá mô hình kinh doanh và nhận diện các mô hình đa cấp biến tướng. Trong hệ thống giáo dục bậc đại học, cần đưa các môn học về Fintech, Blockchain và Luật tài sản số vào chương trình giảng dạy nhằm tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, thu hút các quỹ đầu tư quốc tế đặt trụ sở công nghệ tại Việt Nam.

Tổng kết lại, tài sản số không phải là một trào lưu nhất thời, mà là một làn sóng hạ tầng tài chính toàn cầu mới. Đối với Việt Nam, đây là cơ hội để bứt phá, khẳng định vị thế trên bản đồ tài chính công nghệ thế giới. Bằng việc kết hợp đồng bộ ba nhóm giải pháp - hoàn thiện khung pháp lý, ứng dụng công nghệ quản trị tiên tiến và nâng cao năng lực của nguồn nhân lực, cộng đồng - Việt Nam có thể thiết lập một thị trường tài sản số minh bạch, an toàn và bền vững. Đây sẽ là bệ phóng quan trọng để tối ưu hóa nguồn lực xã hội, thúc đẩy nền kinh tế số phát triển vượt bậc, đồng thời khẳng định sự độc lập và tự chủ của quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Thanh Tùng

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê