Thực trạng thu ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm 2026

Thành tựu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà phục hồi và tăng trưởng tích cực, công tác thu ngân sách nhà nước (NSNN) 6 tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả khả quan, tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của cả năm. Theo Bộ Tài chính, lũy kế 6 tháng đầu năm 2026, thu NSNN ước đạt khoảng 1.565,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,9% dự toán năm và tăng 17,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, thu nội địa ước đạt khoảng 1.351,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,4% dự toán và tăng 16,4%; thu từ dầu thô đạt khoảng 31 nghìn tỷ đồng, bằng 42,3% dự toán và tăng 25,6%; thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 183 nghìn tỷ đồng, bằng 62,3% dự toán và tăng 16,5% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả thu NSNN tích cực trong 6 tháng đầu năm 2026 phản ánh sự phục hồi rõ nét của nền kinh tế. Thu nội địa tiếp tục giữ vai trò chủ lực, chiếm khoảng 86% tổng thu NSNN, cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh và khu vực doanh nghiệp đang cải thiện tích cực. Đồng thời, ngành Tài chính tiếp tục triển khai hiệu quả các giải pháp tăng cường quản lý thu, chống thất thu, xử lý nợ đọng thuế và đẩy mạnh chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách. Đáng chú ý, mặc dù Chính phủ triển khai nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí với quy mô hỗ trợ ước trên 90 nghìn tỷ đồng trong 6 tháng đầu năm 2026, thu NSNN vẫn vượt tiến độ dự toán, cho thấy sự phục hồi của nền kinh tế cùng hiệu quả của các giải pháp điều hành tài khóa, tạo nền tảng thuận lợi để hoàn thành và phấn đấu vượt dự toán thu NSNN năm 2026.

Hạn chế

Bên cạnh những kết quả tích cực đạt được, công tác thu NSNN năm 2026 vẫn đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Nguồn thu ngân sách tiếp tục chịu tác động từ các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân phục hồi, phát triển sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, nguy cơ thất thu từ thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và khu vực kinh tế phi chính thức vẫn là vấn đề cần được kiểm soát hiệu quả hơn. Tình trạng nợ đọng thuế tại một số địa phương và doanh nghiệp chưa được xử lý triệt để, trong khi một số nguồn thu còn phụ thuộc vào diễn biến của kinh tế thế giới, đặc biệt là biến động giá dầu thô và hoạt động xuất nhập khẩu. Đồng thời, nhu cầu bảo đảm nguồn lực cho đầu tư phát triển, an sinh xã hội và các nhiệm vụ chi ngân sách ngày càng lớn cũng đặt ra yêu cầu phải tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý thu, mở rộng cơ sở thu và tăng cường chống thất thu. Những thách thức này đòi hỏi các cơ quan chức năng đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, hiện đại hóa công tác quản lý thuế và khai thác hiệu quả các nguồn thu mới nhằm bảo đảm tính bền vững của ngân sách nhà nước trong thời gian tới.

Triển vọng thu ngân sách nhà nước từ nay đến hết năm 2026

Từ nay đến hết năm 2026, triển vọng thu NSNN được đánh giá khá tích cực khi kết quả thu trong nửa đầu năm đã tạo nền tảng thuận lợi để ngành Tài chính hoàn thành, phấn đấu vượt dự toán cả năm. Động lực tăng thu dự kiến tiếp tục đến từ đà phục hồi của hoạt động sản xuất, kinh doanh, thương mại và xuất nhập khẩu; sự cải thiện của môi trường đầu tư, cùng với việc đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa công tác quản lý thuế, hải quan và triển khai hiệu quả các giải pháp chống thất thu, thu hồi nợ thuế. Tuy nhiên, công tác thu ngân sách vẫn chịu áp lực từ những biến động khó lường của kinh tế và thương mại toàn cầu, rủi ro địa chính trị, biến động giá cả hàng hóa, cũng như tác động của các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế và phí nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, người dân. Bên cạnh đó, hoạt động thương mại điện tử và kinh doanh trên nền tảng số vẫn đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhằm hạn chế nguy cơ thất thu. Trong bối cảnh đó, việc bám sát diễn biến kinh tế, quản lý chặt chẽ các nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế, tăng cường chống thất thu và nâng cao hiệu quả quản lý thuế sẽ là những giải pháp quan trọng để bảo đảm hoàn thành mục tiêu thu NSNN năm 2026.

Khuyến nghị

Để hoàn thành mục tiêu thu NSNN năm 2026 trong bối cảnh còn nhiều khó khăn và biến động, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm vừa bảo đảm nguồn thu trước mắt, vừa tạo nền tảng bền vững cho những năm tiếp theo.

Thứ nhất, tăng cường chống thất thu và mở rộng cơ sở thuế. Cơ quan thuế cần tiếp tục đẩy mạnh quản lý đối với các lĩnh vực có rủi ro thất thu cao như thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, hoạt động xuyên biên giới, dịch vụ trực tuyến và kinh doanh cá nhân trên mạng xã hội. Đồng thời, cần tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, hải quan, các sàn thương mại điện tử và cơ quan đăng ký kinh doanh để kiểm soát đúng quy định.

Thứ hai, đẩy mạnh xử lý nợ đọng thuế và nâng cao hiệu quả quản lý thu. Cần rà soát, phân loại các khoản nợ thuế để áp dụng biện pháp xử lý phù hợp; quyết liệt thu hồi các khoản nợ có khả năng thu và xử lý dứt điểm các khoản nợ không còn khả năng thu hồi. Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với các doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá, trốn thuế hoặc kê khai không trung thực nhằm hạn chế thất thu ngân sách.

Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số và hiện đại hóa quản lý thuế. Cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống hóa đơn điện tử, cơ sở dữ liệu người nộp thuế và đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn trong giám sát giao dịch, nhận diện rủi ro, phát hiện sớm hành vi gian lận, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý thuế và giảm thất thu ngân sách.

Thứ tư, nuôi dưỡng nguồn thu thông qua hỗ trợ phát triển sản xuất, kinh doanh. Cần tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công. Đồng thời, thúc đẩy tiêu dùng, xuất khẩu và tăng trưởng kinh tế nhằm mở rộng nguồn thu ngân sách một cách bền vững.

Thứ năm, nâng cao chất lượng dự báo và điều hành thu ngân sách. Cần theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế, đặc biệt là thị trường tài chính, thương mại và giá dầu, để chủ động xây dựng các kịch bản thu ngân sách phù hợp, nâng cao hiệu quả điều hành và hạn chế tác động từ các yếu tố bất lợi.

Thứ sáu, khai thác hiệu quả các nguồn thu mới gắn với quá trình chuyển đổi kinh tế. Cùng với sự phát triển của kinh tế số, kinh tế xanh và các mô hình kinh doanh mới, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách thuế và cơ chế quản lý để mở rộng nguồn thu từ các lĩnh vực này. Đồng thời, tăng cường quản lý tài sản công, đất đai, tài nguyên và các nguồn lực công khác nhằm bảo đảm khai thác hiệu quả, minh bạch và đúng quy định.

Kết quả thu NSNN 6 tháng đầu năm 2026 không chỉ phản ánh những tín hiệu tích cực của nền kinh tế mà còn khẳng định hiệu quả của các giải pháp điều hành tài chính - ngân sách. Phát huy những kết quả đã đạt được, cùng với việc chủ động ứng phó các rủi ro từ bên ngoài và tăng cường quản lý nguồn thu, sẽ là tiền đề quan trọng để Việt Nam hoàn thành mục tiêu thu ngân sách năm 2026, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững.

Thu Trang

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê