Khái quát thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam

Trước năm 2014, thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam còn trong tình trạng sơ khai với sự tham gia của hai tổ chức cung cấp thông tin là Công ty TNHH Thông tin tín nhiệm và xếp hạng doanh nghiệp Việt Nam (Vietnam Credit) và Công ty cổ phần (CTCP) Xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp Việt Nam (CRV).

Tuy nhiên, do nhu cầu thị trường trong giai đoạn này hầu như không có và chưa có quy định pháp lý chính thức về hoạt động xếp hạng tín nhiệm nên hai công ty này chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn.

Nghị định số 88/2014/NĐ-CP được ban hành năm 2014 quy định về việc cấp phép và hoạt động của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, đã tạo điều kiện hình thành thị trường xếp hạng tín nhiệm chính thức tại Việt Nam.

Sau Nghị định này ra đời, đã có hai tổ chức xếp hạng tín nhiệm được cấp phép hoạt động là CTCP Sài Gòn Phát Thịnh Ratings (SaigonRatings) vào tháng 7/2017 và CTCP Xếp hạng tín nhiệm FiinRatings (FiinRatings) vào tháng 3/2020. 

Sau hơn một thập kỷ phát triển, thị trường xếp hạng tín nhiệm Việt Nam đã chính thức được lấp đầy với 5 doanh nghiệp được Bộ Tài chính cấp phép, đúng theo quy hoạch là: CTCP FiinRatings (FiinRatings), CTCP Sài Gòn Phát Thịnh Ratings (Saigon Ratings), CTCP Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating), CTCP Xếp hạng Tín nhiệm S&I (S&I Ratings) và gần đây nhất là CTCP Xếp hạng tín nhiệm Thiên Minh (TVS Rating).

Hoạt động xếp hạng tín nhiệm là một cấu phần quan trọng trong thị trường các công cụ nợ, góp phần minh bạch hóa thông tin trên thị trường, bảo vệ lợi ích cho các bên tham gia. Việt Nam đang bước vào giai đoạn bản lề phát triển, đòi hỏi thị trường vốn hiện đại với các công cụ đánh giá rủi ro theo tiêu chuẩn quốc tế.

Một đặc điểm chung dễ nhận thấy là cơ cấu cổ đông của cả 5 đơn vị được cấp phép nêu trên đều có sự tham gia sâu rộng của các ngân hàng, công ty chứng khoán lớn trong nước và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm hàng đầu thế giới. Sự hợp tác này không chỉ cung cấp nguồn lực tài chính, dữ liệu mà còn định hình lợi thế cạnh tranh và phát triển riêng cho từng doanh nghiệp.

Một trong những bước tiến quan trọng của thị trường xếp hạng tín nhiệm ở nước ta là việc áp dụng quy định xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đối với trái phiếu doanh nghiệp. Quy định này bắt đầu áp dụng từ năm 2023 cho trái phiếu phát hành ra công chúng và từ năm 2024 cho trái phiếu phát hành riêng lẻ.

Thực hiện chủ trương đó, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Chứng khoán và Luật Doanh nghiệp, bổ sung các quy định về trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm và điều kiện phát hành trái phiếu cho nhà đầu tư cá nhân. Đặc biệt, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP quy định bắt buộc doanh nghiệp phải có xếp hạng tín nhiệm khi phát hành trái phiếu ra công chúng, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ hướng đến minh bạch và kỷ luật thị trường. 

Cùng với sự phát triển của thị trường vốn, đặc biệt sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, số lượng doanh nghiệp chủ động tham gia xếp hạng tín nhiệm ngày càng tăng. Đến nay, hơn 140 doanh nghiệp trong các lĩnh vực bất động sản, chứng khoán, năng lượng, sản xuất đã được xếp hạng khi chào bán trái phiếu. 

Riêng năm 2024, có 216,6 nghìn tỷ đồng trái phiếu của 54 tổ chức phát hành được xếp hạng tín nhiệm, chiếm 46,3% tổng giá trị phát hành toàn thị trường. Trong 10 tháng đầu năm 2025, giá trị trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm đạt 287,4 nghìn tỷ đồng, gấp 2,1 lần so với cùng kỳ năm trước. Đến cuối tháng 10/2025, tổng dư nợ trái phiếu của các tổ chức phát hành có xếp hạng tín nhiệm đạt gần 461 nghìn tỷ đồng, tương đương 33,7% tổng dư nợ trái phiếu doanh nghiệp toàn thị trường.  

Xu hướng phát triển rộng mở 

Từ những điều nêu trên, có thế thấy xếp hạng tín nhiệm đang trở thành tiêu chuẩn mới trong hoạt động phát hành và đầu tư, đồng thời khẳng định tiềm năng và xu hướng phát triển mạnh mẽ của lĩnh vực này tại Việt Nam. Bởi sự phát triển của hoạt động xếp hạng tín nhiệm sẽ giúp giải quyết các vấn đề về hiện tượng bất cân xứng thông tin trên thị trường trái phiếu và giúp cho thị trường minh bạch, bảo vệ lợi ích cho các bên tham gia.

Hơn nữa, xếp hạng tín nhiệm cũng mang lại lợi ích đa chiều. Đối với nhà đầu tư, kết quả xếp hạng tín nhiệm cung cấp đánh giá về năng lực tài chính và khả năng trả nợ của tổ chức phát hành, giúp nhà đầu tư có thêm công cụ hiệu quả để đánh giá, phân tích rủi ro trước khi ra quyết định đầu tư. Đối với doanh nghiệp, kết quả xếp hạng tín nhiệm góp phần thúc đẩy các tổ chức phát hành nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện minh bạch tài chính. Khi đạt được mức xếp hạng tín nhiệm tốt, doanh nghiệp có cơ hội giảm chi phí huy động vốn. 

Tuy nhiên, để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường thì rất cần các giải pháp đồng bộ liên quan như xây dựng văn hóa tín dụng, hoàn thiện pháp lý, nâng cao năng lực hoạt động của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm. Trong quá trình này, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam có nhiều cơ hội để vươn lên phát triển mạnh mẽ, trở thành một trụ cột quan trọng trong thị trường tài chính.

NVT

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê