Khái quát chính sách tài khóa thời gian qua

Trong những năm gần đây, chính sách tài khóa của Việt Nam được điều hành theo hướng linh hoạt, chủ động và có trọng tâm, góp phần quan trọng vào việc ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng sau đại dịch Covid-19. Các biện pháp tài khóa mở rộng, đặc biệt là các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và lệ phí, đã giúp doanh nghiệp và người dân vượt qua khó khăn, duy trì sản xuất kinh doanh và phục hồi hoạt động kinh tế.

Một trong những điểm sáng của chính sách tài khóa là kết quả thu ngân sách nhà nước duy trì xu hướng tăng tích cực. Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng thu ngân sách nhà nước năm 2025 ước đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, vượt gần 35% so với dự toán và tăng gần 30% so với năm 2024. Trong đó, thu nội địa đạt khoảng 2,28 triệu tỷ đồng, chiếm tỷ trọng chủ yếu trong tổng thu ngân sách và tăng hơn 33% so với năm 2024, phản ánh sự phục hồi của hoạt động sản xuất kinh doanh và hiệu quả của công tác quản lý thu ngân sách. Kết quả này cho thấy nền tảng tài khóa của Việt Nam tiếp tục được củng cố, tạo dư địa quan trọng để Chính phủ chủ động triển khai các chính sách hỗ trợ tăng trưởng, thúc đẩy đầu tư phát triển và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

Ở chiều chi ngân sách, nguồn lực tài chính được phân bổ nhằm đáp ứng các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Tổng chi ngân sách nhà nước năm 2025 ước đạt khoảng 2,40 triệu tỷ đồng, tăng hơn 31% so với năm trước. Trong đó, chi đầu tư phát triển khoảng 732 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 38% so với năm 2024, cho thấy xu hướng ưu tiên nguồn lực cho đầu tư hạ tầng và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế.

Những kết quả này cho thấy công tác quản lý thu, chi ngân sách được cải thiện, đồng thời phản ánh sự phục hồi của nền kinh tế và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, các chỉ tiêu an toàn tài chính công vẫn được duy trì trong ngưỡng cho phép. Tỷ lệ nợ công của Việt Nam những năm gần đây dao động khoảng 37 - 39% GDP, thấp hơn khá nhiều so với trần 60% GDP do Quốc hội quy định. Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với tổng thu ngân sách được kiểm soát trong khoảng 20 - 21%, thấp hơn mức trần 25%. Điều này cho thấy nền tài chính công của Việt Nam vẫn duy trì được mức an toàn tương đối và tạo dư địa nhất định cho việc điều hành chính sách tài khóa trong giai đoạn tới.

Về bội chi ngân sách nhà nước, mức bội chi được kiểm soát trong giới hạn cho phép nhằm hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn bảo đảm kỷ luật tài khóa. Bình quân giai đoạn 2021 - 2025, bội chi ngân sách khoảng 3,1 - 3,2% GDP, phù hợp với định hướng quản lý tài chính công của Chính phủ. Việc duy trì bội chi ở mức hợp lý giúp bảo đảm ổn định tài chính quốc gia, đồng thời tạo điều kiện để Chính phủ có thể chủ động sử dụng chính sách tài khóa như một công cụ hỗ trợ tăng trưởng khi cần thiết.

Một điểm nổi bật trong điều hành chính sách tài khóa giai đoạn 2021 - 2025 là việc sử dụng linh hoạt các công cụ thuế, phí như một “van điều tiết” quan trọng của nền kinh tế. Hệ thống thuế, phí không chỉ thực hiện chức năng tạo nguồn thu mà còn được điều chỉnh kịp thời nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, giảm chi phí tài chính và thúc đẩy phục hồi sản xuất kinh doanh. Theo đánh giá, chính sách thuế, phí đã góp phần nâng cao tính minh bạch, hiệu quả quản lý, đồng thời củng cố niềm tin của thị trường và cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt, việc cải cách thể chế tài chính - ngân sách theo hướng hiện đại, tăng cường số hóa và nâng cao hiệu quả quản lý đã tạo nền tảng quan trọng để chính sách tài khóa vận hành linh hoạt hơn, thích ứng tốt hơn với bối cảnh kinh tế nhiều biến động. 

Nhìn chung, chính sách tài khóa trong thời gian qua đã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phục hồi kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh những kết quả tích cực, chính sách tài khóa vẫn còn một số hạn chế cần được khắc phục trong thời gian tới.

Trước hết, hiệu quả chi ngân sách ở một số lĩnh vực chưa cao. Tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công vẫn diễn ra tại một số bộ, ngành và địa phương, làm giảm hiệu quả của chính sách kích thích kinh tế và ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án hạ tầng quan trọng.

Thứ hai, cơ cấu chi ngân sách tuy đã có cải thiện nhưng chi thường xuyên vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi ngân sách nhà nước. Điều này làm hạn chế nguồn lực dành cho đầu tư phát triển, trong khi nhu cầu đầu tư cho hạ tầng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi năng lượng của Việt Nam trong giai đoạn tới là rất lớn.

Thứ ba, nguồn thu ngân sách vẫn phụ thuộc nhiều vào một số lĩnh vực truyền thống như đất đai, bất động sản và hoạt động xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, sự phụ thuộc này có thể làm tăng rủi ro đối với cân đối ngân sách nhà nước.

Một điểm đáng chú ý là dư địa tài khóa của Việt Nam vẫn được đánh giá là tương đối tích cực so với nhiều quốc gia trong khu vực. Tỷ lệ nợ công hiện ở mức thấp so với trần cho phép và bội chi ngân sách được kiểm soát trong giới hạn an toàn. Tuy nhiên, dư địa này không phải là vô hạn. Việc mở rộng tài khóa cần được thực hiện một cách thận trọng, gắn với nâng cao hiệu quả chi tiêu công và bảo đảm ổn định tài chính quốc gia trong trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ trong một số thời điểm chưa thật sự đồng bộ. Trong khi chính sách tài khóa tập trung hỗ trợ tăng trưởng thông qua chi tiêu công và các biện pháp hỗ trợ thuế, thì chính sách tiền tệ lại phải thực hiện nhiệm vụ kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường tiền tệ. Việc thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chính sách có thể làm giảm hiệu quả tổng thể của các công cụ điều hành kinh tế vĩ mô.

Giải pháp hoàn thiện chính sách tài khóa

Để chính sách tài khóa phát huy tốt hơn nữa vai trò là một trong những công cụ quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô và góp phần đạt được mục tiêu tăng trưởng cho giai đoạn 2026 - 2030, cần tập trung vào một số giải pháp sau:

Một là, hoàn thiện khung tài khóa trung hạn theo hướng hiện đại, linh hoạt và có tính dự báo cao. Việc xây dựng và vận hành khung tài khóa trung hạn cần gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước các cú sốc bên ngoài. Cùng với đó, cần tăng cường kỷ luật tài khóa, kiểm soát chặt chẽ bội chi và nợ công trong ngưỡng an toàn, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, đánh giá độc lập đối với hiệu quả quản lý tài chính công.

Hai là, tiếp tục cải cách hệ thống thu ngân sách theo hướng mở rộng cơ sở thu, nâng cao tính bền vững và công bằng. Chính sách thuế cần được điều chỉnh theo hướng bao quát tốt hơn các nguồn thu mới phát sinh từ kinh tế số, thương mại điện tử, kinh tế nền tảng; đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào các nguồn thu mang tính chu kỳ. Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả quản lý thuế thông qua đẩy mạnh chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, tăng cường tính tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế.

Ba là, cơ cấu lại chi ngân sách nhà nước theo hướng nâng cao hiệu quả và gắn với kết quả đầu ra. Ngân sách cần ưu tiên cho các lĩnh vực có tác động lan tỏa lớn như kết cấu hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, giáo dục và y tế. Đồng thời, cần giảm dần các khoản chi thường xuyên kém hiệu quả, đẩy mạnh phân bổ ngân sách theo kết quả thực hiện nhiệm vụ, tăng cường công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong chi tiêu công.

Bốn là, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách tài khóa, coi đây là khâu then chốt quyết định chất lượng điều hành. Cần khắc phục tình trạng chậm giải ngân vốn đầu tư công, cải thiện năng lực tổ chức thực hiện ở các cấp, các ngành, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý ngân sách nhà nước. Việc xây dựng hệ thống tài chính công hiện đại, số hóa toàn diện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thất thoát và lãng phí nguồn lực.

Năm là, phát triển các trụ cột tài khóa mới nhằm thích ứng với xu hướng phát triển của nền kinh tế. Trong đó, cần chú trọng xây dựng và triển khai các chính sách tài khóa xanh nhằm thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững; phát triển tài khóa số gắn với quản lý thu - chi trong nền kinh tế số; đồng thời bảo đảm tính bao trùm của chính sách tài khóa thông qua việc hỗ trợ các nhóm yếu thế và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền.

Sáu là, tăng cường phối hợp chính sách tài khóa với chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác. Sự phối hợp đồng bộ, nhịp nhàng giữa các công cụ chính sách sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa kiểm soát lạm phát và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô trong trung và dài hạn.

Anh Tuấn

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê