Tình hình phát triển nhà ở xã hội thời gian qua 

Nhà ở xã hội đang trở thành một trong những trọng tâm lớn trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an sinh của Việt Nam. Trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa diễn ra nhanh, giá nhà thương mại liên tục tăng cao trong nhiều năm qua, nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp và lao động trẻ ngày càng lớn. Tuy nhiên, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn chưa theo kịp nhu cầu thực tế của thị trường. 

Để giải quyết tình trạng này, Chính phủ đã triển khai Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021 - 2030”. Đây được xem là chương trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm bảo đảm quyền tiếp cận nhà ở cho người dân và thúc đẩy phát triển đô thị bền vững. 

Theo Bộ Xây dựng, năm 2025 cả nước đã hoàn thành khoảng 102.633 căn nhà ở xã hội, đạt khoảng 102% kế hoạch năm. Lũy kế đến hết năm 2025, quy mô các dự án nhà ở xã hội đang triển khai đạt khoảng 657.395 căn, tương đương khoảng 62% mục tiêu của Đề án “Đầu tư xây dựng ít nhất 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội cho đối tượng thu nhập thấp, công nhân khu công nghiệp giai đoạn 2021- 2030”. Điều này cho thấy tiến độ triển khai đã có chuyển biến tích cực so với giai đoạn trước, đặc biệt tại các địa phương có nhu cầu lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Bắc Ninh. 

Bước sang năm 2026, Chính phủ tiếp tục đặt mục tiêu đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các dự án nhà ở xã hội trên phạm vi cả nước. Trong 4 tháng đầu năm 2026, cả nước đã khởi công thêm 40 dự án với quy mô khoảng 36.590 căn hộ. Lũy kế đến nay, đã có 226 dự án được khởi công với quy mô khoảng 228.725 căn, đạt khoảng 144% so với chỉ tiêu được giao; đồng thời hơn 5.400 căn nhà ở xã hội đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. 

Đáng chú ý, thời gian qua Chính phủ đã đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính nhằm tháo gỡ khó khăn cho thị trường bất động sản và nhà ở xã hội. Cuối tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành đồng loạt 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong nhiều lĩnh vực, trong đó có xây dựng, đầu tư và đất đai. Theo đó, khoảng 184 thủ tục hành chính cùng gần 890 điều kiện kinh doanh đã được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa; thời gian xử lý và chi phí tuân thủ dự kiến giảm hơn 50% so với trước đây. 

Riêng trong lĩnh vực xây dựng và quản lý đầu tư, các chính sách mới tập trung theo hướng phân cấp mạnh cho địa phương, cắt giảm các khâu trung gian và tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ tình trạng một dự án nhà ở phải trải qua quá nhiều vòng thủ tục kéo dài như trước. Việc chuyển mạnh sang xử lý thủ tục trên môi trường số cũng sẽ giúp nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí và rút ngắn thời gian triển khai dự án. 

Cùng với cải cách thủ tục, vấn đề quỹ đất cho nhà ở xã hội cần được giải quyết căn cơ hơn. Các địa phương cần chủ động quy hoạch và bố trí quỹ đất sạch tại vị trí phù hợp, có hạ tầng giao thông và dịch vụ đồng bộ để thu hút doanh nghiệp đầu tư. Đồng thời, cần tăng cường giám sát việc thực hiện nghĩa vụ dành quỹ đất nhà ở xã hội trong các dự án thương mại, tránh tình trạng né tránh hoặc kéo dài thực hiện. 

Bên cạnh những kết quả đạt được, thị trường nhà ở xã hội vẫn còn nhiều khó khăn và tồn tại không ít “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Trước hết, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai hay Bắc Ninh... Trong khi giá nhà thương mại tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ tăng thu nhập, khả năng tiếp cận nhà ở của người thu nhập thấp ngày càng khó khăn hơn. 

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thủ tục đầu tư còn phức tạp và kéo dài. Một dự án nhà ở xã hội phải trải qua nhiều bước liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, xác định giá đất và xác nhận đối tượng mua nhà. Không ít dự án mất nhiều năm chỉ để hoàn thiện thủ tục pháp lý, khiến chi phí đầu tư tăng lên và làm giảm động lực tham gia của doanh nghiệp. 

Bên cạnh đó, vấn đề quỹ đất dành cho nhà ở xã hội vẫn còn nhiều bất cập. Dù pháp luật quy định các dự án nhà ở thương mại phải dành quỹ đất cho phát triển nhà ở xã hội, song việc triển khai trên thực tế chưa đồng bộ. Một số địa phương chưa chủ động bố trí quỹ đất sạch hoặc vị trí quỹ đất chưa phù hợp về hạ tầng, giao thông và nhu cầu việc làm của người lao động. 

Khó khăn về nguồn vốn cũng là rào cản đáng kể. Dù Chính phủ đã triển khai các gói tín dụng ưu đãi cho nhà ở xã hội, song khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp và người dân vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, mức lợi nhuận định mức thấp khiến nhiều doanh nghiệp chưa thực sự mặn mà với phân khúc này. 

Ngoài ra, công tác phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong triển khai chính sách còn thiếu đồng bộ. Một số địa phương chưa xem phát triển nhà ở xã hội là nhiệm vụ ưu tiên trong quy hoạch và phát triển đô thị, dẫn tới tiến độ triển khai nhiều dự án còn chậm so với kế hoạch đề ra. 

Giải pháp tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn 

Để thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội trong thời gian tới, điều quan trọng nhất hiện nay là tập trung tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, thủ tục đầu tư, quỹ đất và nguồn vốn. 

Trước hết, cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính nhằm rút ngắn thời gian triển khai dự án và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đây được xem là khâu đột phá quan trọng trong bối cảnh nhiều dự án nhà ở xã hội đang bị ách tắc bởi quy trình pháp lý kéo dài. 

Về nguồn vốn, cần mở rộng quy mô các gói tín dụng ưu đãi dành cho cả doanh nghiệp và người mua nhà ở xã hội. Việc duy trì lãi suất vay hợp lý, thời hạn vay dài và điều kiện tiếp cận linh hoạt sẽ giúp tăng khả năng hấp thụ của thị trường. Nhà nước cũng có thể nghiên cứu hình thành quỹ phát triển nhà ở xã hội hoặc đẩy mạnh hợp tác công tư nhằm đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư. 

Cùng với đó, cần xem xét điều chỉnh mức lợi nhuận định mức phù hợp hơn với thực tế thị trường để tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia đầu tư. Song song với đó là các chính sách ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất và đầu tư hạ tầng kỹ thuật nhằm giảm chi phí đầu vào cho dự án.

Ngoài ra, cần nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương trong phát triển nhà ở xã hội. Các địa phương cần đưa chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm và gắn trách nhiệm cụ thể với người đứng đầu. Việc công khai thông tin quy hoạch, danh mục dự án và đối tượng thụ hưởng cũng sẽ góp phần minh bạch hóa thị trường và hạn chế tình trạng trục lợi chính sách. 

Phát triển nhà ở xã hội không chỉ là vấn đề của thị trường bất động sản mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm an sinh xã hội và ổn định phát triển kinh tế lâu dài. Những kết quả đạt được trong năm 2025 và 4 tháng đầu năm 2026 cho thấy quyết tâm lớn của Chính phủ trong thúc đẩy phân khúc này, đặc biệt là nỗ lực cải cách thể chế và cắt giảm mạnh thủ tục hành chính. 

Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu xây dựng ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội vào năm 2030, cần tiếp tục tháo gỡ hiệu quả các “điểm nghẽn” về thủ tục đầu tư, quỹ đất, nguồn vốn và cơ chế thực thi chính sách. Khi các rào cản được xử lý đồng bộ, nhà ở xã hội sẽ không chỉ góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân mà còn trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế gắn với bảo đảm công bằng và phát triển bền vững./.

Sơn Hà

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế - tài chính và thống kê