Tình hình doanh nghiệp bao bì Việt Nam trong sản xuất xanh 

Ngành bao bì là bộ phận không thể tách rời của nền công nghiệp Việt Nam, góp phần bảo vệ, lưu thông hàng hóa và gia tăng giá trị cho sản phẩm. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực có mức phát thải lớn, đặc biệt từ bao bì nhựa dùng một lần. Trong bối cảnh các hiệp định thương mại và tiêu chuẩn quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt hơn về bảo vệ môi trường, việc chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh không chỉ là trách nhiệm xã hội, mà còn là điều kiện sống còn để doanh nghiệp bao vì tiếp tục phát triển và hội nhập. 

Theo khảo sát, thị trường bao bì “xanh” đã và đang có tốc độ tăng trưởng ổn định trên toàn cầu. Giá trị bao bì đã tiến sát con số 500 tỷ USD/năm, tăng trưởng bình quân 12%/năm. Ở Việt Nam, con số tăng trưởng là 13,4%/năm. Hiện nay chúng ta có khoảng 6.000 doanh nghiệp đang hoạt động trong lĩnh vực bao bì và phần lớn trong đó đã và đang chuyển dần sang sản xuất bao bì xanh. Đây là nền tảng quan trọng mở ra triển vọng phát triển bền vững cho ngành. 

Một số doanh nghiệp tiên phong như Tập đoàn An Phát Holdings, Công ty Bao bì Tân Tiến, Công ty Cổ phần Bao bì Nhựa Thanh Phú… đã đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, sử dụng nguyên liệu tái chế, sinh học hoặc phân hủy tự nhiên nhằm thay thế dần nhựa nguyên sinh truyền thống. Các nhà máy mới được thiết kế theo tiêu chuẩn ISO 14001 về quản lý môi trường, áp dụng công nghệ in không dung môi, ép đùn tiết kiệm năng lượng và xử lý chất thải tuần hoàn. Nhờ đó, nhiều sản phẩm bao bì Việt Nam hiện tại đã đáp ứng tiêu chuẩn của các thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản, Hoa Kỳ... mở ra cơ hội xuất khẩu bền vững. 

Không chỉ dừng ở cải tiến công nghệ, nhiều doanh nghiệp còn hướng tới mô hình kinh tế tuần hoàn, coi rác thải là tài nguyên. Các sáng kiến thu hồi và tái chế bao bì sau sử dụng, sản xuất túi sinh học phân hủy hoàn toàn, hoặc xây dựng chuỗi liên kết “doanh nghiệp sản xuất - thu gom - tái chế” bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Tư duy phát triển xanh dần trở thành một giá trị cốt lõi mới, giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, thu hút đầu tư và tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hướng tới trung hòa carbon. Điển hình như Công ty cổ phần Nhựa tái chế Duy Tân (Duy Tân Recycling), dự kiến năm 2025 sẽ có sản lượng khoảng 49.300 tấn nhựa tái chế, với tỉ lệ tiêu thụ trong nước và xuất khẩu là 50/50, cho thấy sự tăng trưởng đáng kể của nhu cầu nội địa đối với sản phẩm nhựa tái chế; Công ty cổ phần Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam), liên minh các doanh nghiệp thu gom và tái chế bao bì bền vững, cũng đang ghi nhận sản lượng tái chế tăng lên mỗi năm, đạt 64.000 tấn vào năm 2024 và dự kiến tăng 20 - 30% vào năm 2025; Công ty Tetra Pak Vietnam mở rộng nhà máy tại Bình Dương, tăng công suất từ 12 - 30 tỷ bao bì dạng aseptic, nhằm đáp ứng nhu cầu bền vững... 

Bên cạnh đó, theo báo cáo thị trường bao bì giấy Việt Nam những năm gần đây đạt khoảng 2,6 tỷ USD, dự kiến sẽ tăng lên gần 4,14 tỷ USD vào năm 2029. Đồng thời, các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu bao bì Việt Nam luôn nhận được sự quan tâm cao từ thị trường quốc tế về giải pháp bao bì “xanh” sử dụng vật liệu tái chế, giảm nhựa dùng một lần. Cũng theo thống kê cho thấy, có hơn 90% người tiêu dùng Việt Nam hiện nay quan tâm đến tác động môi trường của bao bì, và gần 57% sẵn sàng trả thêm chi phí cho bao bì thân thiện nếu mức tăng hợp lý. 

Tuy nhiên, ngoài những kết quả đạt được, quá trình xanh hóa sản xuất của ngành bao bì vẫn đang đối diện với nhiều khó khăn, thách thức. 

Thứ nhất là chi phí đầu tư cao. Việc chuyển đổi sang công nghệ sạch, vật liệu sinh học, sử dụng dây chuyền hiện đại đòi hỏi vốn đầu tư lớn, trong khi phần lớn doanh nghiệp trong ngành là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khả năng tài chính còn hạn chế. Sự chênh lệch giá giữa bao bì “xanh” và sản phẩm thông thường khiến nhiều doanh nghiệp chưa thể mở rộng quy mô sản xuất. 

Thứ hai, chính sách hỗ trợ cho sản xuất xanh vẫn còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Các cơ chế ưu đãi cụ thể như tín dụng xanh, ưu đãi thuế hay hướng dẫn chứng nhận sản phẩm thân thiện môi trường vẫn chưa thực sự được triển khai hiệu quả, trong khi việc tiếp cận nguồn vốn vay xanh còn gặp nhiều khó khăn do thủ tục phức tạp và thiếu tiêu chí rõ ràng. 

Thứ ba, hạ tầng tái chế còn thiếu và yếu, trong khi nhận thức của thị trường về tiêu dùng xanh vẫn hạn chế. Hệ thống thu gom, phân loại bao bì sau tiêu dùng ở Việt Nam còn manh mún, khiến mô hình tái chế khép kín khó phát huy hiệu quả. Trong khi đó, phần lớn người tiêu dùng vẫn ưu tiên yếu tố giá rẻ và tiện lợi hơn là sản phẩm thân thiện môi trường. Điều này làm giảm động lực của doanh nghiệp trong việc đầu tư cho sản phẩm xanh phục vụ thị trường nội địa. 

Đề xuất một số giải pháp 

Để thúc đẩy quá trình xanh hóa sản xuất của doanh nghiệp bao bì, trước hết cần hoàn thiện chính sách và khung pháp lý hỗ trợ doanh nghiệp, tập trung vào cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng xanh và quỹ hỗ trợ đổi mới công nghệ, giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận nguồn vốn cho sản xuất sạch. Việc cụ thể hóa các tiêu chí liên quan đến sản phẩm xanh và doanh nghiệp xanh là cần thiết để làm cơ sở cấp chứng nhận, đánh giá hiệu quả hoạt động thân thiện môi trường và khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các mô hình sản xuất bền vững. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh thực thi chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu doanh nghiệp trực tiếp tham gia thu hồi, tái chế bao bì sau sử dụng... Đây là yếu tố then chốt để hình thành chuỗi kinh tế tuần hoàn, giảm áp lực lên môi trường và thúc đẩy thiết kế bao bì thân thiện hơn. 

Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao năng lực nguồn nhân lực gắn với thúc đẩy chuyển giao công nghệ xanh. Cần tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và đối tác quốc tế để đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về sản xuất xanh, kỹ thuật tái chế, thiết kế bền vững nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới công nghệ và sản xuất bền vững. Đồng thời, đẩy mạnh việc tiếp nhận, làm chủ và ứng dụng công nghệ tiên tiến vào thực tiễn, thông qua việc ban hành cơ chế khuyến khích chuyển giao và nội địa hóa công nghệ sạch, hỗ trợ các dự án hợp tác công - tư (PPP) và huy động hiệu quả nguồn vốn ODA… nhằm phát triển năng lực công nghệ và nguồn nhân lực phục vụ chuyển đổi xanh. 

Về phía doanh nghiệp, quá trình xanh hóa cần được xem là một chiến lược phát triển dài hạn chứ không chỉ là giải pháp tình thế. Doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, tái cấu trúc quy trình sản xuất và áp dụng các mô hình quản trị ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) để đảm bảo phát triển bền vững. Việc hợp tác giữa các doanh nghiệp trong ngành nhằm hình thành liên minh bao bì xanh hoặc chuỗi cung ứng xanh sẽ giúp giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện chia sẻ kinh nghiệm và tăng khả năng đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế. Song song với đó, doanh nghiệp cần chú trọng hơn đến thiết kế sinh thái nhằm tối ưu hóa việc sử dụng nguyên liệu, tăng khả năng tái chế và kéo dài vòng đời của sản phẩm.

Bên cạnh sản xuất, việc phát triển thị trường tiêu dùng xanh giữ vai trò then chốt trong thúc đẩy chuyển đổi xanh. Theo đó, cần tăng cường truyền thông để nâng cao nhận thức, giúp người tiêu dùng hiểu và ưu tiên lựa chọn sản phẩm thân thiện với môi trường. Đồng thời, đẩy mạnh các chương trình dán nhãn sinh thái, mở rộng chuỗi bán lẻ xanh và triển khai hiệu quả chính sách mua sắm công xanh, qua đó tạo động lực cho doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm bền vững và hình thành thị trường ổn định cho bao bì xanh trong nước. 

Cuối cùng, hợp tác quốc tế là hướng đi quan trọng giúp doanh nghiệp bao bì Việt Nam tiếp cận xu hướng và tiêu chuẩn xanh toàn cầu. Việc tham gia các sáng kiến như Liên minh Bao bì bền vững Việt Nam cũng như các chương trình hỗ trợ của Liên Hợp Quốc và Liên minh châu Âu sẽ giúp doanh nghiệp học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận công nghệ hiện đại và mở rộng thị trường xuất khẩu xanh. Đây cũng là bước đi thiết thực góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam về mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Bình Lê

Nguồn: Trung tâm Thông tin kinh tế, tài chính và thống kê