Cây lê mở lối thoát nghèo cho người dân nơi đây

Xã Mường Hum có diện tích tự nhiên 212,80 km², với gần 7.000 dân, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Giáy và Hà Nhì. Là địa bàn vùng cao, địa hình đồi núi hiểm trở, giao thông còn khó khăn, đời sống của người dân trước đây chủ yếu dựa vào sản xuất ngô, lúa nương và sắn theo phương thức truyền thống. Năng suất thấp, thu nhập không ổn định khiến việc cải thiện đời sống và giảm nghèo vẫn còn gặp không ít khó khăn.

Trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, cùng với chủ động tìm hướng phát triển phù hợp với điều kiện địa phương, Mường Hum đã đưa giống lê Tai Nung (VH6) vào trồng thử nghiệm, từng bước thay thế những cây trồng có hiệu quả kinh tế thấp. Từ một loại cây trồng mới, cây lê dần bén rễ trên những sườn núi và trở thành hướng sinh kế có triển vọng của người dân địa phương.

Để người dân mạnh dạn chuyển đổi, chính quyền xã đã kiên trì tuyên truyền, vận động, hướng dẫn kỹ thuật và hỗ trợ cây giống, phân bón, đồng thời đồng hành trong quá trình chăm sóc. Ban đầu, không ít hộ còn e ngại bởi thay đổi cây trồng cũng đồng nghĩa với thay đổi tập quán sản xuất đã hình thành từ nhiều năm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế từ những vườn lê đầu tiên đã trở thành minh chứng thuyết phục nhất.

Gia đình chị Chẻo Mấy Bỉ ở thôn Kin Chu Phìn 1 là một trong những hộ như vậy. Từ diện tích trồng ngô, lúa hiệu quả không cao, chị chuyển sang trồng hơn 600 gốc lê, trong đó hơn 200 gốc đang cho thu hoạch. Đến nay, sau khi trừ chi phí, mỗi năm vườn lê mang về hơn 60 triệu đồng, giúp gia đình chị thoát nghèo vào năm 2023, có điều kiện xây dựng nhà cửa và chăm lo việc học hành cho con cái.[1]

Hiện toàn xã Mường Hum có 174,4 ha lê, trong đó hơn 60 ha đang cho thu hoạch, sản lượng đạt khoảng 120 tấn quả mỗi năm. Với doanh thu bình quân trên 300 triệu đồng/ha/năm, cây lê đang trở thành cây trồng chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương nơi đây.

Từ chỗ chỉ trông chờ vào những cây trồng truyền thống, người dân Mường Hum đã từng bước chuyển sang sản xuất loại nông sản có giá trị kinh tế cao hơn. Cây lê vì thế không chỉ mang lại những mùa quả ngọt mà còn tạo ra thay đổi quan trọng trong tư duy sản xuất, mở thêm cơ hội để người dân nâng cao thu nhập và từng bước thoát nghèo.

Cây lê đã góp phần xóa đói, giảm nghèo và nâng cao thu nhập cho người dân Mường Hum (Nguồn: Cổng thông tin điện tử xã Mường Hum)

Khi diện tích lê ngày càng mở rộng và sản phẩm được thị trường đón nhận, Mường Hum không dừng lại ở việc bán quả tươi mà bắt đầu tìm cách khai thác thêm giá trị từ cây lê. Những vườn lê sai trĩu quả được kết nối với hoạt động tham quan, trải nghiệm, qua đó tạo thêm giá trị cho nông sản và mở ra cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp tại địa phương.

Năm 2026, UBND xã tổ chức “Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê năm 2026” với các hoạt động như thi hái lê, tham quan các “Vườn lê 3 tốt”, cuộc thi “Sắc màu lê Nậm Pung”. Những hoạt động này không chỉ góp phần quảng bá sản phẩm mà còn đưa du khách đến trực tiếp vùng trồng, trải nghiệm quá trình thu hoạch và thưởng thức sản phẩm ngay tại vườn.

Cách làm này đang tạo thêm một hướng đi cho cây lê: từ một sản phẩm nông nghiệp trở thành sản phẩm gắn với trải nghiệm, văn hóa và cảnh quan vùng cao. Qua đó, người dân có thêm cơ hội tăng thu nhập từ nhiều hoạt động thay vì chỉ phụ thuộc vào việc bán quả sau mỗi vụ thu hoạch.

Không chỉ mở rộng đầu ra thông qua du lịch, Mường Hum còn từng bước đưa cây lê lên môi trường số. Điểm nhấn là “Phiên chợ số” với chủ đề “Lê Nậm Pung - Đậm vị hương rừng Tây Bắc”. Ngay tại các vườn lê, cán bộ xã và người dân sử dụng điện thoại thông minh để livestream, quay video giới thiệu sản phẩm, tiếp nhận đơn đặt hàng trên các nền tảng mạng xã hội.

Du khách nô nức tham dự Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê năm 2026 (Nguồn: Công dân & Khuyến học)

Đây là cách làm mới đối với nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ chờ thương lái đến thu mua, người dân từng bước làm quen với việc giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng và bán hàng trên môi trường số. Qua đó, giúp nâng cao giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Đưa cây lê trở thành sản phẩm chủ lực nơi đây

Từ hiệu quả bước đầu, Mường Hum đang định hướng đưa cây lê trở thành sản phẩm chủ lực, không chỉ về diện tích mà còn về chất lượng, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Theo ông Nguyễn Ngọc Minh, Chủ tịch UBND xã Mường Hum, cây lê được xác định là sản phẩm chủ lực trong định hướng phát triển bền vững của địa phương. Thời gian tới, xã tiếp tục đồng hành cùng người dân nâng cao chất lượng quả lê, chuẩn hóa khâu đóng gói, xây dựng thương hiệu OCOP và hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối vùng nguyên liệu với thị trường tiêu thụ.

Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ phát triển một loại cây trồng đơn thuần sang xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm. Khi chất lượng được nâng lên, khâu đóng gói và thương hiệu được quan tâm, thị trường tiêu thụ được mở rộng, giá trị thu được từ mỗi diện tích lê sẽ có thêm dư địa tăng lên. Cùng với đó, việc kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm và bán hàng trên nền tảng số sẽ giúp người dân có thêm các nguồn thu từ cùng một sản phẩm.

Từ một loại cây trồng được đưa vào thử nghiệm để thay thế những cây trồng hiệu quả thấp, lê Tai Nung đã từng bước trở thành cây trồng có giá trị kinh tế, góp phần thay đổi phương thức sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân Mường Hum. Cây lê đã mở ra lối thoát nghèo cho đồng bào DTTS nơi đây, đồng thời tạo nền tảng để địa phương tiếp tục phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản và đa dạng hóa sinh kế. Hiệu quả từ mô hình cũng cho thấy, khi lựa chọn được hướng sản xuất phù hợp, gắn với nhu cầu thị trường và có sự đồng hành của chính quyền, người dân có thêm động lực và điều kiện để vươn lên, hướng tới giảm nghèo bền vững.

Anh Tuấn

 
[1] https://nhandan.vn/cay-le-xoa-ngheo-o-vung-cao-muong-hum-post978667.html