Nguồn cung dầu ngày càng thiếu hụt khi “yết hầu” bị bóp nghẹt

Xung đột tại Trung Đông đã và đang tạo ra những biến động lớn về thị trường dầu mỏ bởi nhu cầu dầu ngày càng lớn trong khi nguồn cung lại hạn hẹp. Không những thế, các tác động từ biến động thị trường dầu liên tục sẽ cho thấy năng lượng sẽ không như một mặt hàng thông thường thì khi đó sẽ gây ra và để lại những hệ lụy lớn cho kinh tế toàn cầu. Đặc biệt, việc phong toả eo biển Hormuz nếu kéo dài sẽ khiến cho thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng chao đảo.

Eo biển Hormuz được xem là “yết hầu” của thị trường năng lượng thế giới, nơi trung chuyển khoảng 20% dầu thô và khí hóa lỏng toàn cầu. Kể từ khi xung đột tại Trung Đông leo thang, Eo biển Hormuz đã bị tê liệt, khiến giá năng lượng tăng vọt kể từ cuối tháng 2. Vấn đề này đã và đang gây ra những xáo trộn sâu sắc với chuỗi cung ứng dầu mỏ, làm gia tăng biến động giá năng lượng và tạo áp lực lớn lên sự ổn định vốn đang mong manh sau nhiều cú sốc địa chính trị trước đó của thế giới.

Theo ước tính của cơ quan Năng lượng Quốc tế, đến cuối tháng 3, xung đột tại Trung Đông đã khiến nguồn cung dầu giảm khoảng 11 triệu thùng một ngày. Trong báo cáo ngày 9/4/2026, ngân hàng ANZ cho rằng con số này là 9 triệu thùng.

Khu vực eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng cạnh tranh giữa Mỹ và Iran

Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, cho biết bắt đầu chặn toàn bộ giao thông hàng hải đến và đi từ các cảng ở Iran từ sáng 13/4. Việc này được thực hiện theo lệnh phong tỏa eo biển Hormuz được Tổng thống Donald Trump công bố trước đó. CENTCOM nhấn mạnh, chiến dịch phong tỏa được thực thi một cách công bằng đối với tàu bè của mọi quốc gia đang tìm cách cập bến hoặc rời khỏi các cảng và vùng ven biển Iran, bao gồm cả ở vùng vịnh Ả Rập lẫn vịnh Oman. Hiệu ứng của việc phong toả này cũng đã xuất hiện gần như ngay lập tức. Theo đó, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn rõ rệt, nhiều tàu dầu và tàu hàng tạm dừng hành trình hoặc quay đầu do rủi ro an ninh gia tăng.

Từ khủng hoảng dầu mỏ đến nguy cơ kinh tế toàn cầu suy thoái 

Khủng hoảng dầu mỏ đang cho thấy, khu vực nhập khẩu nhiều dầu chịu tác động tiêu cực lớn thì khu vực xuất khẩu dầu chủ lực cũng không nằm ngoài vòng xoáy đó.

Hơn nữa, những tác động tiêu cực từ xung đột tại Trung Đông không chỉ dừng lại ở câu chuyện giá dầu và khí đốt, mà hậu quả kinh tế dây chuyền của cuộc xung đột đang lan rộng ra ngoài khu vực, định hình lại thị trường hàng hóa toàn cầu, hệ thống lương thực, chuỗi cung ứng công nghiệp, điều kiện tài chính và các liên minh địa chính trị. Những tác động tiêu cực này nếu để kéo dài sẽ khiến cho kinh tế thế giới có nguy cơ bị suy thoái.

Ngày 14/4, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã công bố báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới. Trong đó, tổ chức này hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu xuống 3,1% năm nay, giảm 0,2 điểm phần trăm so với báo cáo hồi tháng 1. Đây là kịch bản lạc quan nhất của IMF, khi giả sử chiến sự tại Trung Đông không kéo dài. Cũng trong kịch bản này, giá dầu trung bình năm nay đạt 82 USD một thùng, giảm nhẹ so với mức hiện tại.

Còn theo "kịch bản bất lợi", khi chiến sự kéo dài hơn, giá dầu sẽ duy trì quanh 100 USD một thùng năm nay và 75 USD năm tới. Tăng trưởng toàn cầu năm nay sẽ chỉ còn 2,5%.

Theo kịch bản xấu nhất, xung đột kéo dài hơn nữa, leo thang và giá dầu tăng cao hơn nhiều, gây xáo trộn lớn trên thị trường tài chính, tăng trưởng sẽ về 2% - tiệm cận tình trạng suy thoái. IMF lưu ý, kể từ năm 1980, tăng trưởng toàn cầu chỉ rơi xuống dưới ngưỡng này bốn lần, gần nhất là trong khủng hoảng tài chính 2009 và đại dịch COVID-19 năm 2020.

Về dự báo cho các nền kinh tế lớn, Hòa Kỳ là nền kinh tế duy nhất được dự báo tăng trưởng cao hơn so với năm ngoái với mức tăng 0,2% lên 2,3%. Trong khi đó, nền kinh tế Trung Quốc dự báo tăng trưởng giảm mạnh từ 5,0% năm 2025 xuống còn 4,4% trong năm nay. Các nền kinh tế lớn khác cũng được IMF dự báo không mấy khả quan.

Theo IMF, nguyên nhân chính của sự sụt giảm là do cuộc xung đột tại Trung Đông đang tạo ra một cú sốc lớn đối với kinh tế toàn cầu, làm gián đoạn đà phục hồi vốn được kỳ vọng sẽ tiếp tục trong năm 2026, đồng thời buộc các chính phủ và ngân hàng trung ương phải điều chỉnh lại các ưu tiên chính sách.

Trước khi chiến sự bùng phát, triển vọng kinh tế thế giới được đánh giá khá tích cực. Năm 2025 kết thúc với tín hiệu khả quan khi khu vực tư nhân thích ứng tốt với môi trường kinh doanh biến động, trong khi các yếu tố hỗ trợ như chính sách tài khóa, điều kiện tài chính thuận lợi và sự bùng nổ công nghệ giúp duy trì tăng trưởng. Đà phục hồi này từng được kỳ vọng sẽ đưa tăng trưởng toàn cầu năm 2026 lên khoảng 3,4%.

Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là việc gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới, đã làm đảo ngược xu hướng này. Khu vực này đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng dầu khí toàn cầu, và bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể dẫn tới một cuộc khủng hoảng năng lượng diện rộng.

 NVT