Nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho việc hình thành thị trường carbon

Doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi xanh vì người dân, hướng tới mục tiêu Net Zero. Ảnh: Lam Anh

Trong 5 năm qua, Bộ Tài chính đã chủ động rà soát, hoàn thiện hệ thống chính sách tài chính theo hướng lồng ghép các mục tiêu môi trường và khí hậu vào điều hành ngân sách và phát triển thị trường vốn. Nhiều cơ chế, chính sách quan trọng từng bước được hình thành, từ định hướng xây dựng tiêu chí phân loại xanh, phát triển trái phiếu xanh, đến nghiên cứu cơ chế vận hành thị trường carbon trong nước. Cơ cấu chi ngân sách nhà nước được điều chỉnh theo hướng ưu tiên cho các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển hạ tầng xanh; các công cụ thuế, phí môi trường tiếp tục được hoàn thiện, góp phần định hướng hành vi sản xuất, tiêu dùng theo hướng bền vững.

Đáng chú ý, trong giai đoạn 2021–2025, Bộ Tài chính đã tích cực chuẩn bị nền tảng pháp lý và kỹ thuật cho việc hình thành thị trường carbon – một lĩnh vực mới, phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp liên ngành và tiệm cận thông lệ quốc tế. Các nội dung như kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải và cơ chế trao đổi tín chỉ carbon từng bước được nghiên cứu, xây dựng, tạo tiền đề cho việc hình thành một công cụ thị trường hiện đại trong kiểm soát phát thải.

UBCKNN tổ chức các Hội nghị, Toạ đàm hướng dẫn người dân và doanh nghiệp 
nghiệp vụ vận hành sàn giao dịch các – bon tại Việt Nam. Ảnh: Lam Anh

Trên nền tảng đó, bước sang giai đoạn 2025–2026, các hoạt động triển khai cụ thể đã được đẩy mạnh. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã phối hợp với các tổ chức quốc tế tổ chức hội nghị triển khai khung pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ vận hành sàn giao dịch carbon tại Việt Nam, qua đó cụ thể hóa các quy định tại Nghị định số 29/2026/NĐ-CP và Quyết định số 263/QĐ-TTg về phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm. Hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa phổ biến chính sách mà còn trực tiếp hướng dẫn các chủ thể tham gia thị trường nắm bắt cơ chế vận hành, phương thức giao dịch và yêu cầu tuân thủ, đánh dấu bước chuyển từ chuẩn bị thể chế sang tổ chức thực thi, từng bước đưa thị trường carbon vào vận hành thực tế. Khi đi vào hoạt động, sàn giao dịch carbon sẽ trở thành công cụ kinh tế hữu hiệu, góp phần định giá carbon, thúc đẩy đổi mới công nghệ sạch và huy động nguồn lực cho các dự án chuyển đổi xanh.

Song song với quá trình xây dựng thị trường carbon, trong suốt giai đoạn 2021–2025, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, đã kiên trì thúc đẩy việc áp dụng các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG) trong doanh nghiệp và thị trường chứng khoán. Nhiều hội nghị, hội thảo, chương trình đào tạo và kết nối doanh nghiệp – nhà đầu tư – cơ sở đào tạo đã được triển khai nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thực hành ESG theo chuẩn mực quốc tế. Việc lan tỏa ESG không chỉ góp phần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp mà còn mở rộng khả năng tiếp cận các dòng vốn đầu tư bền vững, trong bối cảnh các tiêu chí phát triển xanh ngày càng trở thành yêu cầu tất yếu của thị trường toàn cầu.

Gắn kết chính sách với thực tiễn doanh nghiệp, lan tỏa động lực tăng trưởng xanh

Không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện thể chế và phát triển các công cụ thị trường, Bộ Tài chính còn phát huy vai trò đại diện chủ sở hữu nhà nước tại doanh nghiệp trong thúc đẩy chuyển đổi xanh. Điển hình là Tổng công ty Lâm nghiệp Việt Nam (Vinafor) đã chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng phát triển lâm nghiệp bền vững, góp phần trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Trong giai đoạn 2021–2025, doanh nghiệp không chỉ duy trì hiệu quả sản xuất kinh doanh với doanh thu đạt trên 11 nghìn tỷ đồng và lợi nhuận khoảng 1.850 tỷ đồng, mà còn đẩy mạnh trồng rừng, phát triển chế biến sâu và mở rộng chuỗi giá trị theo hướng kinh tế xanh. Hoạt động quản lý và phát triển rừng bền vững đã góp phần nâng cao khả năng hấp thụ carbon, đồng thời tạo sinh kế cho người dân, bảo vệ môi trường sinh thái và hướng tới tham gia thị trường tín chỉ carbon trong thời gian tới.

Các doanh nghiệp do Bộ Tài chính đại diện chủ sở hữu tích cực tập huấn kiểm kê 
khí nhà kính và thị trường các-bon cho người lao động. Ảnh: Lam Anh

Cùng với đó, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam cũng đang chủ động thích ứng với xu hướng tài chính xanh và chuyển dịch năng lượng. Doanh nghiệp từng bước mở rộng hệ sinh thái sản phẩm, dịch vụ theo hướng bền vững, tập trung nghiên cứu, phát triển và cung ứng các loại nhiên liệu thân thiện hơn với môi trường, gắn với hệ thống bán lẻ hiện đại. Việc tiếp cận mục tiêu Net Zero không được xem là yêu cầu đơn lẻ mà đặt trong tổng thể trách nhiệm quốc gia và các cam kết quốc tế của Việt Nam. Thông qua việc tuân thủ quy định pháp luật, nâng cao minh bạch thông tin và thực hành quản trị bền vững, Petrolimex từng bước củng cố niềm tin của nhà đầu tư và đối tác, đồng thời thể hiện vai trò tiên phong của doanh nghiệp nhà nước trong tiến trình chuyển đổi năng lượng, hướng tới nền kinh tế phát thải thấp.

Những nỗ lực của ngành Tài chính được triển khai đồng bộ với các thành tựu chung của cả nước trong quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Giai đoạn 2021–2025, hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, công tác quản lý đất đai, tài nguyên ngày càng chặt chẽ; việc sử dụng tài nguyên chuyển dần theo hướng tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định ở mức 42–43%; khoảng 88% cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng đã được xử lý; tỷ lệ thu gom, xử lý chất thải nguy hại đạt khoảng 90%; trên 92% khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn. Những kết quả này tạo nền tảng thực tiễn quan trọng để các công cụ tài chính xanh phát huy hiệu quả.

Có thể khẳng định, những bước triển khai mạnh mẽ trong giai đoạn gần đây không phải là các hoạt động đơn lẻ, mà là sự chung tay của cả Chính phủ và người dân, là kết quả của cả một quá trình chuẩn bị bài bản trong giai đoạn 2021–2025. Với nền tảng đó, Bộ Tài chính đang tiếp tục phát huy vai trò kiến tạo và dẫn dắt thị trường tài chính xanh, góp phần quan trọng vào quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững.

Trong thời gian tới, cùng với việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy nhanh vận hành sàn giao dịch carbon, mở rộng áp dụng ESG và phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong chuyển đổi xanh, ngành Tài chính sẽ tiếp tục là lực lượng nòng cốt trong việc huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực cho phát triển bền vững, góp phần hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Lam Anh

Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Bộ Tài chính