Một góc xã vùng cao Mường Quàng tỉnh Nghệ An. 

Nghệ An xác định việc thực hiện hiệu quả chủ trương, chính sách phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc DTTS&MN của Đảng và Nhà nước nói chung, của tỉnh nhà nói riêng không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong phát triển bền vững, qua đó tạo đà để ngày càng thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền xuôi và miền ngược, giữa vùng thuận lợi với vùng khó khăn trên địa bàn tỉnh. Do đó, diện mạo vùng đồng bào DTTS&MN trên địa bàn tỉnh Nghệ An đã và đang có nhiều chuyển biến tích cực; đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào từng bước được nâng lên; bản sắc văn hóa của các DTTS được bảo tồn, phát huy.

Đối với kết quả thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025, Nghệ An đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên nhiều lĩnh vực, như: kết cấu hạ tầng giao thông, giáo dục, y tế, điện lưới, nước sinh hoạt, giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao thu nhập cho người lao động, đào tạo nghề,... Cụ thể là:

Hạ tầng giao thông vùng đồng bào DTTS&MN đã có sự đổi thay khá lớn, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở những nơi vùng sâu, vùng xa. Theo đó, tỷ lệ thôn, bản có đường giao thông đến trung tâm được cứng hoá đạt 86% (mục tiêu giao là 70%).

Giai đoạn 2021- 2025, toàn tỉnh Nghệ An thành lập mới 200 hợp tác xã (HTX), trong đó có 160 HTX nông nghiệp, 35 HTX dịch vụ thương mại... Các loại hình HTX phát triển đa dạng, góp phần phát triển kinh tế và an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh, đặc biệt tại vùng đồng bào DTTS&MN.

Tỷ lệ lao động trong độ tuổi được đào tạo nghề phù hợp với điều kiện, nhu cầu và đặc thù của vùng DTTS&MN đạt trên 51,5%, góp phần nâng cao chất lượng nguồn lao động tại chỗ. Ngoài ra, nhiều địa phương miền núi trên địa bản tỉnh cũng đang đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới, thay đổi nếp nghĩ, cách làm, khơi dậy ý chí tự lực vươn lên phát triển. Các mô hình sinh kế, hỗ trợ sản xuất được triển khai thiết thực, phù hợp với điều kiện địa phương, giúp người dân cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.

Tỷ lệ giảm nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số bình quân hàng năm đạt hơn 3%. Đặc biệt, số hộ và tỷ lệ hộ nghèo DTTS giảm nhanh qua các năm.

Hình 1 dưới đây cho thấy, số hộ DTTS năm 2025 nhiều hơn số hộ năm 2023 nhưng tỷ lệ hộ nghèo DTTS lại thấp hơn nhiều so với năm 2023. Điều này phản ánh quy mô hộ DTTS tăng nhưng quy mô hộ nghèo DTTS lại giảm mạnh.

Nguồn: Tổng hợp từ các báo cáo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025

Không chỉ số hộ nghèo DTTS giảm nhanh hàng năm như đã nêu trên, mà tỷ lệ hộ nghèo DTTS cũng giảm mạnh, từ 29,15% năm 2023 đã giảm xuống còn 22,41% năm 2025 (Hình 2).

Nguồn: Tổng hợp từ các báo cáo kết quả rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022 - 2025

Tỷ lệ đồng bào DTTS được sử dụng nước sinh hoạt hợp vệ sinh đạt 99%, vượt mục tiêu đề ra (mục tiêu giao là 90%).

Tỷ lệ hộ gia đình DTTS đạt chuẩn văn hóa hiện đạt 90,7%; tỷ lệ làng, bản, khối, xóm đạt chuẩn văn hóa đạt 82,2%.

Tỷ lệ học sinh DTTS đi học đúng độ tuổi được duy trì ở mức cao. Công tác phòng bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân vùng đồng bào DTTS được chú trọng.

Đối với phát triển kinh tế - xã hội ở miền Tây, kinh tế trên địa bàn tiếp tục duy trì tốc độ phát triển tương đối ổn định, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng; đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, đặc biệt là đồng bào DTTS, người dân vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới ngày càng được nâng cao. Khoảng cách về trình độ phát triển và mức sống giữa miền Tây Nghệ An với mức bình quân chung của toàn tỉnh từng bước được thu hẹp.

Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số là lực lượng nòng cốt, là cầu nối quan trọng giữa cấp ủy, chính quyền với nhân dân, vận động đồng bào các dân tộc chấp hành tốt chính sách, pháp luật của Nhà nước, tích cực xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Bên cạnh đó, họ còn tích cực tham gia phát triển sản xuất, kinh doanh, xóa đói giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, tham gia xây dựng hương ước, quy ước của địa phương, vận động nhân dân thay đổi các tập tục lạc hậu... góp phần thực hiện tốt phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư.

Trong những năm qua, được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, kịp thời của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Nghệ An; sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan làm công tác dân tộc, tôn giáo với Mặt trận Tổ quốc, các Sở, ban, ngành, vai trò của người có uy tín được thể hiện rất rõ nét trên các lĩnh vực, góp phần thực hiện hoàn thành các chỉ tiêu kinh tế - xã hội của tỉnh nói chung và vùng đồng bào DTTS&MN nói riêng.

Xuất phát từ thực tiễn đó, Nghệ An luôn coi trọng, nghi nhận và phát huy vai trò của người có uy tín trong đồng bào DTTS trên địa bản tỉnh để góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN. Đặc biệt, tỉnh chú trọng triển khai thực hiện các chính sách của Nhà nước và địa phương đối với người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS.

Ngày 12/8 vừa qua, UBND tỉnh đã tổ chức hội nghị gặp mặt người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS năm 2026. Cuộc gặp mặt có ý nghĩa quan trọng nhằm ghi nhận, động viên và phát huy hơn nữa vai trò của đội ngũ người có uy tín - lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành chủ trương, chính sách, pháp luật; góp phần giữ vững an ninh trật tự, phát triển kinh tế và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Đồng thời, đây cũng là dịp tăng cường mối quan hệ gắn bó giữa cấp ủy, chính quyền với đại biểu người có uy tín, kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng và ý kiến đề xuất của đồng bào vùng DTTS&MN.

Toàn cảnh hội nghị gặp mặt (Nguồn: Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An)

Các đại biểu người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS&MN dự hội nghị (Nguồn: Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An)

Vùng đồng bào DTTS&MN tỉnh Nghệ An hiện có diện tích 13.745 km2, chiếm 83% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, dân số hơn 1.200 ngàn người. Trong đó, đồng bào DTTS là hơn 540.000 người, chiếm hơn 14% dân số toàn tỉnh, gồm 47 DTTS cùng sinh sống đan xen tập trung chủ yếu ở 79 xã. Trong 79 xã vùng đồng bào DTTS&MN này thì có 51 xã thuộc khu vực III (xã đặc biệt khó khăn). Do đó, việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng DTTS&MN nói chung, việc đưa các xã ra nhanh khỏi diện đặc biệt khó khăn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Một trong những khăn, thách thức cần phải kể đến là:

Tiến độ giải ngân nguồn vốn kéo dài từ năm 2025 sang năm 2026 còn chậm, đến nay mới đạt  hơn13,13% kế hoạch. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu quỹ đất sản xuất, khó khăn trong triển khai các dự án dược liệu, vướng mắc về thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, tác động của thiên tai và những hạn chế về năng lực cán bộ cơ sở sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Nghệ An vẫn đối mặt với nhiều khó khăn khi vùng đồng bào DTTS&MN còn tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo còn cao. Khả năng một số chỉ tiêu có thể chưa hoàn thành trong năm 2026, như tỷ lệ xã, thôn ra khỏi diện đặc biệt khó khăn và tỷ lệ đồng bào DTTS tham gia bảo hiểm y tế.

Phát triển ở miền Tây Nghệ An vẫn còn gặp nhiều khó khăn, thách thức, như: kết cấu hạ tầng chưa đồng bộ; quy mô và sức cạnh tranh còn hạn chế; việc khai thác, phát huy các tiềm năng, lợi thế của vùng chưa tương xứng; đời sống của một bộ phận nhân dân, nhất là đồng bào DTTS , còn khó khăn.

Miền Tây tỉnh Nghệ An là khu vực còn nhiều khó khăn, có diện tích tự nhiên khoảng 13.745 km², chiếm 83,3% diện tích toàn tỉnh, với 75 đơn vị hành chính cấp xã; dân số khoảng 1,265 triệu người, chiếm 36,5% dân số toàn tỉnh, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số khoảng 535.564 người. 

Bước sang giai đoạn 2026-2030, ba Chương trình mục tiêu quốc gia gồm: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN) được tích hợp thành một chương trình thống nhất theo Nghị quyết số 257/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội và Quyết định số 417/QĐ-BNNMT ngày 31/01/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Sau tích hợp, chương trình có phạm vi rộng hơn, được tổ chức theo hướng đa mục tiêu, liên ngành, liên lĩnh vực. Điều này đòi hỏi công tác quản lý, điều phối và tổ chức thực hiện phải được triển khai thống nhất trên phạm vi toàn tỉnh.

Hiện tỉnh nhà có 79/130 xã, phường đạt tiêu chí thuộc vùng DTTS&MN. Trong số này, có 58 xã, phường thuộc vùng dân tộc thiểu số và 21 xã miền núi và là khu vực có điều kiện địa lý phức tạp, đời sống người dân còn nhiều khó khăn. Đây chính là căn cứ quan trọng để phân định địa bàn, phục vụ việc xây dựng, triển khai các chính sách dân tộc trong giai đoạn 2026 – 2030 của tỉnh Nghệ An. Để góp phần phát triển theo hướng toàn diện vùng đồng bào DTTS&MN nhanh và bền vững, các cấp, các ngành tỉnh Nghệ An có thể tham khảo một số giải pháp chủ yếu sau đây:

Một là, ưu tiên nguồn lực cho các xã, thôn, bản đặc biệt khó khăn vùng đồng bào DTTS&MN, khu vực biên giới khi triển khai chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. Cơ chế phân bổ vốn phù hợp, sát với yêu cầu của thực tiễn phát triển để tạo động lực thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu giảm nghèo và xây dựng nông thôn mới.

Hai là, tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ đưa chính sách đến với vùng đồng bàoDTTS&MN.

Ba là, đẩy mạnh thương mại điện tử vùng đồng bào DTTS&MN, khu vực biên giới để mở rộng thị trường cho sản phẩm của địa phương

Bốn là, phát huy vai trò của người có uy tín vùng DTTS và lan toả những tấm gương sáng trong phát triển kinh tế ở từng địa bàn, thôn, bản.

Năm là, đối với phát triển miền Tây, đẩy mạnh phát triển kinh tế dựa trên thế mạnh đặc thù theo ngành, lĩnh vực của vùng miền Tây và phát triển kết cấu hạ tầng theo hướng đồng bộ, bảo đảm cho sự phát triển bền vững; đặc biệt cần tập trung phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao; năng lượng sạch; công nghiệp chế biến sâu; du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các DTTS.

TS. Nguyễn Văn Thuật, ThS. Nguyễn Quốc Huy

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Thông báo số 2313/TB-BDTTG ngày 29/7/2026 về kết luận của Đoàn công tác Bộ Dân tộc và Tôn giáo tại buổi làm việc với tỉnh Nghệ An về kết quả kiểm tra, đánh giá tình hình thực hiện Chương trình MTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030 và năm 2026 trên địa bàn tỉnh;

2. Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An, Hội nghị gặp mặt Người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Nghệ An năm 2026;

3. Cổng TTĐT tỉnh Nghệ An, UBND tỉnh cho ý về dự thảo Đề án và Nghị quyết của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển miền Tây tỉnh Nghệ An đến năm 2030, tầm nhìn đền năm 2045;

4. Triển khai thực hiện các chính sách đối với người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số;

5. Báo điện tử Dân trí, Nghệ An: Nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số.